Sabetaycıların Hikâyesi

[bayundur]

Türkiye'de son 50-60 yıldır bir Sabetaycı, yani "dönme" furyası başını almış gidiyor. Bütün bu işlerin başlangıcı ise 400 yıl önce "mesih" olduğunu iddia ederek ortaya çıkan sonradan görünüşte Müslüman olan Sabetay Sevi'ye dayanıyor.

İsrail'de yayınlanan bir gazeteye demeç veren Sabetay cemiyetinden lideri olduğu söylenen kişi, Türkiye'de 60 bin Sabetaycı olduğunu ve İsrail'e göç etmek istediklerini söyleyince Sabetayist tartışmaları tekrar başladı. Sabetaycılık, hakkında çok söz söylenen ancak fazla bilinmeyen veya yanlış bilinen bir konudur. Dönmeler ve Sabetay Sevi konusunda en önemli araştırmalar Gershom Scholem ve Abdurrahman Küçük'ün eserleridir.

Mesih Müslüman Oldu

Sabetay Sevi, 17. yüzyılın ikinci yarı­sında İzmir'de mesihlik iddiasıyla ortaya çıkıp, İsrail rüyası gören Yahu­diler'i heyecanlandırmıştı. Dünyanın dört bir tarafındaki Yahu­diler, mesihlerinin kendilerini Filistin'e götüreceğine inanarak göç ha­zırlıklarına başladılar. Ancak ortalık karışıp, hadiseler Osmanlı yöneticilerinin kulağına gidince, Sabetay tutuklandı.

Bu yıllarda Osmanlı tahtında Avcı Mehmed diye anılan Dördüncü Mehmed vardı. Sabetay Sevi, 16 Eylül 1666'da Edirne'de devlet ileri gelenlerinin önünde sorguya alındı. Bir süre sorgulandıktan sonra Sabetay'ın denildiği gibi gücü varsa mucize göstermesi emredildi. Mesih çırılçıplak soyulacak ve okçular tarafından ok yağmuruna tutulacaktı. Eğer oklar vücuduna işlemezse Osmanlı yöneticileri, Sabetay'ın dediklerinin doğru olduğuna inanacaklardı.

Bunun üzerine Sabetay, hemen mesihlikten vazgeçti. Ken­disinin basit bir haham olduğunu, mesihlik işini Yahudiler'in ya­kıştırdığını söyledi. Tercümanlığını Yahudi iken Müslüman olmuş Hayatizâde isimli bir hekim yapıyordu. Hayatizâde Mustafa Fevzi "tek kurtuluş yolunun Müslüman olmasıyla mümkün olacağı"nı söyledi. Bunun üzerine Sabetay Sevi, Kelime-yi Şehadet getirerek Müslüman oldu ve Mehmed ismini aldı. Sevi sonradan yeni ismine ruhani bir anlam katmak için "Aziz"i de ekledi.

Sabetay'ın Müslüman olması, kendilerini İsrail'e götürece­ğini bekleyen Yahudiler arasında büyük bir şok tesiri yaptı. Sabetay, taraftarlarının dağılma­ması için her türlü yola başvurdu. Taraftarları efendilerinin du­rumunu Firavun'un sarayında kalan Hazreti Musa'ya benzeti­yorlardı. Ayrıca Sabetay'ın göğe çıktığı, Tanrı'nın emriyle yerini Türk kıyafetiyle dolaşan bir meleğe bıraktığı söyleniyordu. Yahudiler, mesihlerinin Müslüman olmasına çeşitli kılıflar uydur­dular.

Osmanlı yetkilileri, Müslüman oldu­ğunu zannettikleri Sabetay Sevi'nin İstanbul'da Kuruçeşme'de eski müritlerinden bir kısmını toplayarak, ayinler yaptığını haber alınca Sabetay, 1673'te Adriyatik kıyılarındaki Ülgün'e sürüldü. Sürgünden sonra Sabetay'ın taraftarlarının bir kısmı Sela­nik'te toplandı.

Kendi Öldü Adı Kaldı

Sabetay Sevi, Eylül 1675'de Ülgün'de öldü. Taraftar­ları mesihlerinin ölümünden sonra da efendilerine bağlı kalmaya devam ettiler. Dönmelere göre Sabetay ölmemiş, dünyadan çekilmişti. Taraftarları mesihlerinin ölümünden sonra 1689'da ikiye, 1720'de de Karakaşlar, Kapanîler ve Yakubîler olmak üzere üçe bölündüler. Dönme diye adlandırılan bu gurup, uzun süre toplum içerisinde Müslüman görünürken, kendi içlerinde inançlarını muhafaza ettiler. Ancak bir kısmı zamanla tamamen eski inançlarından koparak Müslü­manlaştı. Bir kısmı da Sabetay Sevi'nin bıraktığı mirası hâlâ de­vam ettiriyor.

19. Yüzyıl'da Selanik'te 5000 Sabetaycı Vardı

Türkiye'de dönmelerle ilgili komplo teorileri bitip tükenmek bilmiyor. Eskiden bu teorileri muhafazakâr kesim üretirdi. Şimdi modaya solcular da uydular. Bu iddialar yanlış bilgilendirme ve kafaları karıştırıp, insanları uyutmaktan ileri gitmiyor. Televizyon programlarında Türkiye'de 1.5 milyon dönme olduğu bile iddia edildi. Şimdi ise 60 bin kişi olduğu söyleniyor. 19. yüzyılda Selanik'te bulunan İngiliz konsolosu Charles Blunt dönmelerin sayısını 1839'da 5 bin olarak verdiğine göre günümüzde Türkiye'deki Sabetaycı sayısının da çok fazla olmaması gerekir.

Erhan Afyoncu

http://www.bugun.com.tr/kose-yazisi/7118...alesi.aspx

[enver paşa]

Ya bu sabetaycılık çok ilginç Soner Yalçın ve Yalçın Küçük bu sabteaycılığı iyice abarttı.İsiimlerden sevi ile biten veyahut bunu anımsatan herkesi sabetayist ilan ediyorlar.
Soner Yalçın tarihimizdeki mühim simaları sabetayist ilan ediyor esas adı Osman Nevrez olan Hasan Tahsin ve Dr. Nazımın sabetayist olduğunu ileri sürüyor.Birde sabetaycıların gömüldüğü mezar ise bülbüldere mezarlığıymış her telefon geldiğinde veyahut kapı çalındığında kitap yazan adamın her yazdığına inanamak doğru mu bilemiyorum ama bu konudada büyüklerim ve üstadlarım bana fikir teatisinde bulunurlar inşallah.

[bayundur]

Soner Yalçın ve Yalçın Küçük için abarttılar demek hafif kalır. Resmen işin suyunu çıkardılar. Aslında maksatları belli. 2000'li yılların başında bu mevzu yine gündeme gelmeye başladı. İşin ilginç kısmı üiversitelerde bir kısım akademisyen tarafından ciddi olarak ele alınmaya başladı ki sanki bir yerlerden birileri yukarıda ismi zikredilen zevata bu işin sulandırın, milletin kafasını karıştırın, alın bunu allayın, pullayın bir şekilde satışını yapın emrini almışlar gibi mesnetsiz çalışmalara başladılar.

[ümit]

Hayatım boyunca komplo teorisi kokan her fikirden uzak durdum,ilk çıktığı zamandan beri bu listeler ve yazılanlar hakkında sizin gibi düşündüm.Masonluk hakkında yazılan çizilenlere de tepkim farklı olmadı.

Uzunca anlatmayacağım,artık görüşlerimin tamamen değiştiğini söyleyebilirim.

Maalesef ortada gezinen bu listelerdeki isimlerin birçoğu doğru,inanın yada inanmayın.

Yerli Crypto Yahudilerimizin varlığı ve bu grubun elitizmdeki başarıları yazılanlara inanmamızı zorlaştırıyor hepsi bu..Şaşırıyoruz ve reddediyoruz,aksi acı verici çünkü.

Cemaatin içinden gelen Ilgaz Zorlu'nun kitabı ve röportajları çok önemli bence,mahkeme kararıyla Yahudiliğe geri dönmesiyse ayrı bir konu.
Eski Aydın milletvekili Abraham Galante'nin kitabını da internetten indirebilirsiniz,konumu gereği isimlerden pek bahsetmesede doyurucu bir kitap.
Kendisine duyduğum antipati yüzünden Efendi 1 ve 2'yi okumamakta ısrarlıydım,okuduğumdaysa kişiler ve aileler hakkında şaşırtıcı bilgiler öğrendim.O kitapları da e-book olarak indirebilirsiniz.

Bu listelerde verilen ailelerin hepsinin birbiriyle akraba olması,Türklerle evlenmemesi de şaşırtıcı.

Yalçın Küçüğe gelince;

Ne mal olduğunu hepimiz biliyoruz,gerçekten karanlık bir adam,ama onun Sabetayist avında uyguladığı asıl yöntem iddia ettiği gibi onomastik değil,istihbarat.
Şöyle anlatayım,televizyona çıkıyor ve Hülya Avşar'ın Yahudi olduğunu onomastik yöntemle çözdüğünü iddia ediyor,Helin,Avişar,Hülya isimlerini Tevrattan buluyor.Bizde ''ne yani bu adları taşıyan herkes Yahudi mi şimdi'' diyoruz.Oysa o onomastiği istihbari kaynaklarını gizlemekte kullanıyor.Çilingiroğlu ailesinin de Saranların da Yahudi olması bir tesadüf mü?Soyadı devrimi yaşamış bir halkta onomastiğin sekteye uğrayacağını tahmin etmek zor olmasa gerek.

Küçük grubunun göstermeye çalıştığı gibi Sabetayistler birer öcü değiller,Türk kimliğinin ''karşısında''hatta dışında da sayılmazlar,Rıfat Balinin anlattığı gibi birçok Sabetayist çocuklarına etnik kimliklerinden bahsetmiyor bile.Zorlu da birkaç kuşak sonra bu grubun tamamen asimile olacağını savunuyor.

Bu grubun siyasal reflekslerinin etnik Türklerle neden paralellik taşıdığı,birçoğunun neden Türk milliyetçisi olduğunu anlamak içinse pek bahsedilmeyen Osmanlıda Hristiyan gruplara karşı Yahudi-Türk ittifakını ve cemaatin ortodoks Yahudilerce nasıl dışlandığını incelemek gerekiyor.Ben Ermeni tehcirinin bile bu ittifakın ürünü olduğunu düşünüyorum.

Bu konudaki fikirlerimi değiştiren gerçek sebeplerse çok farklı,yaşadığım bazı tesadüfler ve birçoğunuzun henüz güvenilebilir olarak görmediğiniz antropoloji.

[ümit]

Sabetayistlerle ilgili kitap ve farklı çalışmaların listesini asıyorum.
Biraz uzun gerçi ama..

-----------------------------------------------------------------
YURTDIŞINDA YAYINLANMIŞ KAYNAKLAR
• ---, “Relations du mouvement de Sabbataï Cevi”, Revue des Etudes Juives, Cilt
12, s. 307.
• ---, “Relations du mouvement de Sabbataï Cevi”, Revue des Etudes Juives, Cilt
26, s. 209.
• ---, “Une Pièce diplomatique vénitienne sur Sabbataï Cevi”, Revue des Etudes
Juives, Cilt 34, s. 305.
• ---, “Documents et traditions sur Sabbataï Cevi et sa secte”, Revue des Etudes
Juives, Cilt 37, s. 103.
• ---, “Documents et traditions sur Sabbataï Cevi et sa secte”, Revue des Etudes
Juives, Cilt 41, s. 278.
• ---, “Sabbataï Cevi son chiffre”, Revue des Etudes Juives, Cilt 27, s. 144.
11
• ---, “Un des moyens de Sabbataï Cevi pour s’imposer aux Juifs”, Revue des
Etudes Juives, Cilt 32, s. 108.
• ---, “La Secte des Deunmèh”, Revue des Etudes Juives, Cilt 35, s. 264.
• ---, “Sabbataï Cevi et Néhémia Hayyoun”, Revue des Etudes Juives, Cilt 36, s.
260.
• ---, “Sabbataï Cevi et les Juifs de Metz”, Revue des Etudes Juives, Cilt 7, s. 225.
• ---, “Sabbataï Cevi et Antoine Galland”, Revue des Etudes Juives, Cilt 18, s.
105-106.
• ---, “Sabbataï Cevi et Antoine Galland”, Revue des Etudes Juives, Cilt 20, s.
107.
• ---, “Sabbataï Cevi et les marranes d’Amsterdam”, Revue des Etudes Juives, Cilt
18, s. 279.
• ---, “Sabbataï Cevi et les marranes d’Amsterdam”, Revue des Etudes Juives, Cilt
49, s. 76.
• ---, “Sabbataï Cevi et Hottinger”, Revue des Etudes Juives, Cilt 20, s. 266.
• “Les ‘Deunmes’”, Les Cahiers de l’Alliance Israelite Universelle, Mayıs 1954,
S. 83, sh. 4-7.
• Alpert, Reuven, Caught In The Crack, Encounters with The Jewish Muslims
of Turkey, Wandering Soul Press, Spring Valley, NY, 2002.
• Alqayam, Abraham, “Bury my Faith: A letter from Shabbetai Zevi in Exile”,
[İbranice], Peamim, 1994.
• Alqayam, Abraham, “Sabbatai Sevi’s Holy Zohar”, [İbranice], Kabbalah,
3(1998).
• Amarillo, Abraham, “Sabbatean Document form the Saul Amarillo” Sefunot,
1961 (5), 235-75.
• Anton, Carl, Falschen Messiah Sabbathai Zebhi, 1752.
• Attias, M, Sirot ve Tishbahot shel haShabtaut (Songs and Hymns of the
Sabbatians), M. Attias tarafından çevrildi, G. Scholem tarafından notlandırıldı, I.
Ben-Zvi giriş yazısını yazdı, [İbranice], 1948.
• Baer, Marc David,”Revealing a Hidden Community: Ilgaz Zorlu and the Debate
in Turkey Over the Dönme/Sabbateans”, The Turkish Studies Association
Bulletin, Bahar 1999, Cilt 23, S. 1, sh. 68-75.
• Barnai, Jacob, “From Sabbateanism to Modernization: Otoman Jewry on the Eve
of the Otoman Reforms and the Haksala”, Sephardi and Middle Eastern
Jewries, Harvey Goldberg (Der.), Indiana, 1996 içinde.
• Barnai, Jacob, “The Outbreak of Sabbateanism-the Eastern European Factor”,
Journal of Jewish Thought and Philosophy, 4 (1994), 171-183.
• Barnai, Jacob, “The Sabbatean Movement in Smyrna: The Social Bacground”,
Jewish Sects, Religious Movements, Political Parties, Menahem Mor (Der.),
Nebraska, 1992 içinde.
• Barnai, Jacob, “The Spread of the Sabbatean Movement in the Seventeen and
Eghteenth Centuries”, Communications in the Jewish Diaspora: Pre Modern
World, Sophia Menache (Der.), Brill, 1996.
• Barnai, Jacob, The Sabbatean Movement – Social Perspective, Shazar Center
Press, Kudüs, 2000, 250 sh. (İbranice)
• Beneyahu, Meir, The Shabbatean Movement in Greece, [İbranice], Kudüs,
1973.
• Bensabat-Amzalak, Moses, Shabbethai Sevi, Lizbon, 1925, 14 sh. (Portekizce)
• Ben-Zvi, Itzhak, The Exiled and the Redeemed, The Jewish Publication Society of
America, Philadelphia, 1961. (s.110-128 Sabetaycılarla ilgilidir.)
• Ben-Zvi, Yitshak, “The Sabbatheans at the present time” Metzudah VII, Londra,
1954, 331-338. [İbranice].
• Carlebach, Esriel, Exotishe Juden, Berlin, 1932.
• Danon, Abraham, “Documents et traditions sur Sabbatai Cevi et sa secte”, Revue
des Etudes Juives, Sayı 37, s.103.
• Danon, M, “Amulettes Sabbatiennes”, (Extrait du Journal Asiatique), Paris, 1910.
• Danon, M. “Une Secte Judéo-Musulmane en Turquie”, Revue des Etudes Juives,
sh. 58-67
• Davies, W.D., “From Schweitzer to Scholem: Reflections on Sabbatai Sevi”,
Modern Critical Views on Gershom G. Scholem, Harold Bloom (Der.),
Newyork, 1987 içinde.
• Einhorn, Itzhak, “Three Shabbatean Plates”, [İbranice], Pe’amim, 44(1990).
• Elmaleh, Abraham, Shabtai Tsevi: Kitotav u-Seride tenuato ha-Meshihit be-
Yamenu Eleh, Kudüs, 1947.
13
• Epstein, A, “Une Lettre D’Abraham ha-Yakhini à Nathan Gazali,” Revue Des
Etudes Juives, Paris, 1893.
• Evelin, John, History of the Three Late Famous Impostors, Padro Ottomano,
Mahamed Bei and Sabatai Sevi, viz. Padre Ottomano, Mahomed Bei, and
Sabatai Sevi. The one, Pretended son… to the late Grand Signior; the other,
a prince of the Otoman family, but counterfeit. And the last, the suppos’d
Messiah of the Jews, in … 1666. With a brief account of the ground …. Of the
present war between the Turk and the Venetian. Together with the cause of
the …. Exile of the Jews out of the empire of Persia. [London] In the Savoy: H.
Herringman, 1669.
• Falk, A. “The messiah and the Qelippoth: On the Mental Illnesses of Sabbatai
sevi”, Journal of Psychology and Judaism, 7(1982), s.5-25.
• Fenton, Paul, “A Document from the Internal Circles of Sabbateans in
Adrianople”, [İbranice], Pe’amim, 44(1990)
• Fenton, Paul, “Shabbatay Sebi and His Muslim Contemporary Muhammed an-
Niyazi”, s.81-88, Approaches to Judaism in Medieval Times, Cilt III, David
Blumenthal (Der.), Atlanta, 1990 içinde.
• Freely, John, The Lost Messiah, Viking, Londra, 2001, 275 sh.
• Freimann, Aaron, Inyanei Sabbati Zwi, (İbranice) [Sabbatai Zebi und desen
Anhanger], Berlin, 1912.
• Gey Hizzayon, “ASabbatian apocalypse from Yemen, written in 1666”. Gershom
Scolem (Der.), Qobes ‘al Yad, IV, New Series (1946) 103-41; III (1940 185-215;
II (1937) 121-56; VI (1966) 419-56.
• Gordlevsky, W., “Zur Frage Uber die ‘Donme’: Die Rolle Der Juden in den
Religionssekten Vorderasiens.”, Islamica, 1926, 2(2), s.200-218.
• Hathaway, Jane, “The Grand Vizier and the False Messiah: The Sabbatai Sevi
Controversy and the Otoman Reform in Egypt”, Journal of the American
Oriental Society, 117.4 (1997).
• Kastein, Josef, The Messiah of Ismir Sabbatai Zevi, (İngilizceye çeviren
Huntley Patterson), John Lane The Bodley Head Ltd., Londra, 1931, 346 sh.
• Lewis, Geoffrey L. & Roth, Cecil, “New Light on the Apostasy of Sabbatai Zevi”,
The Jewish Quarterly Review, Cilt LIII, 1962-1963, sh. 219-225.
14
• Liebes, Yahuda, “A Crypto Judaeo-Christian Sect of Sabbatean Origin”,
[İbranice], Tarbiz, 57.3 (1988).
• Liebes, Yahuda, “Sabatai Sevi’sa attitude towards his on Conversion” Sefunot,
17(1983), 267-307.
• Marcus, Jacob, “Shabbethai Zebi, False messiah”, The Jews in the Medieval
World: A Sourcebook, Cincinatti, 1933 içinde.
• McKeon, Michael, “Sabbatai Sevi in England”, Association of Jewish Studies
Review, 3(77) 131-69.
• Molho, Raphael, “On Sabbatai Sevi and His Sect” [İbranice], Ha’Olam,
Hamursuz Bayramı özel sayısı, 1947.
• Nassi, Gad, “Exploring the Pagan and Otoman Roots of the “Sabbatean Lamb
Festival”, Turkish-Jewish Encounters, Mehmet Tutuncu (Der.), SOTA Haarlem,
2001 içinde.
• Nassi, Gad, “Los Donmes”, Aki Yerushalayim, Kudüs, 1992, Sayı 46, s. 16-20.
• Nassi, Gad, “Secret Muslim Jews Await Their Messiah Shabbetai Tzvi”,
Moment, Washington DC, Ağustos 1992, Cilt 17, Sayı 4, sh. 42-51.
• Nassi, Gad, “The Young Turks Revolution, Sabbateans and the Zionist
Connection”, Los Muestros, Brüksel, Eylül 1993, S. 12, sh. 20-21.
• Nassi, Gad, “Three Sabbatean Objects”, Turkish-Jewish Encounters, Mehmet
Tütüncü (Der.), Haarlem, 2001 içinde.
• Nehama, Joseph, “Sabbatai Cevi et Les Sabbateens de Salonique”, Revue Des
Ecoles de L’Alliance Israélite, 5 (1902), s.289-323.
• Neyzi, Leyla, “Remembering to Forget: Sabbateanism, National Identity, and
Subjectivity in Turkey”, Comparative Studies in Society and History, Ocak
2002, 44(1): sh. 137-158.
• Ozer, Leyb, Sefer Meashe Sabbatai Zvi, [Accounts of Sevi], ed. Sayı Shazar,
1978.
• Polakoff, S., Sabbatai Zewi, Welt-Verlag, Berlin, 1927, 300 sh.
• Popkin, Richard, “Three English Tellings of the Sabbatai Zevi Story”, Jewish
History, 8(1994).
• Popkin, Richard, “Two unused sources about Sabbeati Zevi and his Effect on
European Sources”, Dutch Jewish History, Cilt 2. Ed. Jozeph Michman, Kudüs,
1989 içinde.
15
• Radensky, Paul Ira, Leyb “Ben Ozer’s Bashraybung Fun Shabsai Tsvi: An
Ashkenazic Appropriation of Sabbatianism”, The Jewish Quarterly Review,
88(1997), 43-56.
• Relation de la Veritable Imposture du faux Messie des Juifs. Anonim.
Avignon, Michel Chastel, 1667. 51 s. (by Jacques Becherand, 1667 sch. 5084)
• Reuven, Feingold, “The story of Shabbetai Zevi as Related by a Spanish Converso
of the Seventeenth Century”, Pe’amim, 1995?
• Ross, Dan, Acts of Faith – A Journey to the Fringes of Jewish Identity, St.
Martin’s Press, New York, (s. 83-98 Dönmelerle ilgilidir).
• Roth, Cecil, “New light on the apostasy of Sabbatai Sevi,” Jewish Quarterly
Review, 1963, 185-90.
• Ruvsow, Z, “The attendant af Sabbatai Sevi”, Tarbiz, 3 (1934).
• Rycaut, Paul, Sir, The counterfeit Messiah; or False Christ, of The Jews at
Smyrna; in The Year 1666. / Written by an English person of quality there
resident; soon after the affair happened, Kene-(New Hampshire: Printed by
C. Sturtevant, Jun. & Co.for Amos Taylor., 1795.
• S.(lousch), N., “Les Deunmeh. Une secte judéo-musulmane de Salonique”, Revue
du Monde Musulman, La Maison Scientifique du Maroc, Cilt 6, Ernest Leroux
(Ed.), Paris, Eylül 1908, sh. 483-495.
• Saban, Giacomo, “Ilgaz Zorlu, Evet Ben Selanikliyim – Türkiye Sabetaycılığı –
Makaleler”, Kabbalah: Journal for the Study of Jewish Mystical Texts, 5,
2000, sh. 207-223.
• Saban, Giacomo, “Residui di Tradizioni Sabbatiane Ancora Presenti in Turchia”,
Annuario del Collego Rabbinico Italiano, 1988-1991, S. 3, sh. 117-131.
• Saban, Giacomo, “Sabbatai Sevi as Seen by a Contemporary Travellew”, Jewish
History, Güz 1993, Cilt 7, S. 2, sh. 105-118.
• Saban, Giacomo, “Sabbatean Genealogical Trees”, Kabbalah: Journal for the
Study of Jewish Mystical Texts, 4, 1999, sh. 61-74.
• Schauffler, William G., “Shabbatai Zevi and his Followers”, Journal of the
American Oriental Society, Cilt 2, George P. Putnam, New York ve Londra,
1851, sh. 3-26.
16
• Scholem, Gerschom, Sabbatai Tzvi: The Mystical Messiah, 1626-1676,
(İbraniceden çeviren: R. J. Zwi Werblowsky), Princeton University Press,
Princeton, 1973 (ilk baskı).
• Sephiha, Haim Vidal, “Les Deunmés, ces ‘marranes’ de l’ex-empire ottoman et de
la Turquie moderne. Leurs ordonnances”, YOD, 20 (84), sh. 57-72.
• Sephiha, Haim Vidal, Le Judéo-Espagnol de Sabbatay Tsevi et des Deunmes,
Institut Universitaire d’Etudes du Judaisme Martin Buber, Brüksel, 1984, 26 sh.
• Sevilla-Sharon, Moshe, “Los Donmes”, Aki Yerushalayim, Kudüs, Nisan 1984,
s.3-7 / Temmuz 1984, s.8-12.
• Sholem, Gershom Gerhard, Researches in Sabbateanism [İbranice], Tel Aviv
1991.
• Sholem, Gershom Gerhard, Studies and Texts Concerning the History of
Sabbateanism and its Metamorphoses, [İbranice], Kudüs, 1982.
• Spivak, Isaac, Ha-Mashiah me-Izmir Shabtai Tsevi: Shelosh meot Shanah le-
Hofaat ha Shabtaut, naftuleha u-Sefiheha, Kudüs, 1967.
• Stavroulakis, Nikos, “Shabbetai Zevi and the Donmeh of Thessaloniki”, Forum-
53.
• Swiderska, Hana, “Theree Polish Pamphlets on Pseudo-Messiah Sabbatai Sevi”,
British Library Journal, 15 (1989), s.212-216.
• Vajda, Georges, “Autour du Mouvement Sabbataiste”, Revue Des Etudes Juives,
7(1947).
• Valensi, Raphael, “Une Dunmeh Parle”, L’Arche, Paris, Nisan 1977, no. 241, s.
41-44.
• Wolfson, Eliot, “The Engenderment of Messianic Politics: Symbolic Significance
of Sabbatai Sevi’s Coronation”, Tward the Millenium, P. Shafer&M. Cohen
(Der.), Brill 1998 içinde.
• X.X. “Shabbathai Zevi and His Followers”, Journal of American Oriental
Society, 1849.
• Yeshua, Nasim, “Philosophical background of the Sabbatian Thelogy of Avraham
Cordoza”, [İbranice], Exile and Diaspora, Kudüs, 1988.
• Zonne, Isaiah, “New Material on Sabbatai Zevi from a Notebook of Abraham
Rovigo”, [İbranice], Sefunot, 1960.


---------------------------------------------------------------
TÜRKİYE’DE YAYINLANMIŞ KAYNAKLAR

• “Abdi İpekçi'nin kızı Nükhet İpekçi, Sabetaycılar ile ilgili son tartışmalara ışık
tuttu: ‘Babam ilgilenmez ve tavsiye etmezdi’”, Tarih ve Düşünce, İstanbul, 2000
(Kasım), S. 200011, sh. 21-22.
• “Bir Sabetaycı'nın problemli düğünü”, Tarih ve Düşünce, İstanbul, 2000
(Kasım), S. 200011, sh. 23.
• “Dönme meselesi (Selanikli bir genç dönme) imzasıyla aldığımız son derece
mühim ve şayan-ı dikkat bir mektup”, Resimli Dünya, İstanbul, 1925 [1341 (15
Teşrin-i Sani)], S. 15/3, sh. 3-4.
• “Dönmeler (Jean Brunhes'un tarihin coğrafyası kitabından)”, Mihrab, 1924 [1340
(15 Kanun-i Sani)], S. 5, sh. 150-154.
“Dönmelere dair -Mihrab Mecmuası”, Sebîlürreşad, İstanbul, 1924 [1340
(Ocak)], C. 23, S. 585, sh. 203-205.
• “Dönmelere dair”, Sebîlürreşad, İstanbul, 1924 [1340 (Ocak)], C. 23, S. 586, sh.
220-221.
• “Dönmelerin esrarı, Müzeyyen Hanım nişanlısının kendisini ikinci defa nasıl
felakete sürüklediğini hikaye ediyor”, Resimli Dünya, İstanbul, 1925 [1341 (15
Teşrin-i Evvel)], S. 14/2, sh. 2.
• “Dönmelik hakkında”, Sebîlürreşad, İstanbul, 1924 [1340 (Ocak)], C. 23, S. 584,
sh. 189-190.
• “Dönmelik işinin yegâne komisyoncusu Rüşdü Karakaş Beye”, Resimli Gazete,
İstanbul, 1925 [1341 (19 Kanun-i Evvel)], Sene 3, S. 120, sh. 4.
• “Dönmelik meselesi, Rüşdü Karakaş Beye cevap”, Resimli Dünya, İstanbul,
1925 [1341 (15 Kanun-i Evvel)], S. 16/4, sh. 12.
• ''Sabetaycılık medyanın gündeminde”, Tarih ve Düşünce, İstanbul, 2000
(Kasım), S. 200011, sh. 36-39
• ''Selanik Dönmeleri”, Resimli Gazete, İstanbul, 1924 [1340 (12 Kanun-i Sani)],
Sene 1, S. 19, sh. 5.
• ''Selanik Dönmelerinin duası (1-2)”, Resimli Gazete, İstanbul, 1925 [1341 (14/21
Teşrin-i Sani)], Sene 3, S. 115/116, sh. 5 ve 4.
• “Dönmeler, Honyus, Kuvaryus, Sazan”, Şems Matbaası, İstanbul, 1919
(1335/1338), 15 s.
• Almaz, Ahmet, Tarihin Esrarengiz Bir Sahifesi “Dönmeler” ve Dönmelerin
Hakikati, Kültür Yayıncılık ve Dağıtım, Seçil Ofset, İstanbul, 2002 A43.
• Aydın, Mustafa, “Cemaatini arayan Sabetaycı”, Aksiyon, İstanbul, 2 Eylül 2000,
S. 300, sh. 24-26.
• Aydın, Mustafa, “Sebataycılık Yahudi dininin bir parçasıdır”, Matbuat, İstanbul,
Kasım 1998, S. 30, sh. 27-30.
• Aydın, Mustafa, “Yahudi araştırmacı-Yazar Rıfat N. Bali: ‘Sabetaycılar ne
olduklarını bilmiyor!’”, Aksiyon, İstanbul, 26 Ağustos 2000, S. 299, sh. 20-23.
• Baer, Marc David / Çev: Esra Özyürek, “Osmanlı Musevilerinin mesihi ve onun
Türkiye Cumhuriyetindeki izleri”, Virgül, İstanbul, Eylül 1998, S. 11, sh. 48-51.
• Baer, Marc David / Çev: Esra Özyürek, “Selânik dönmelerinin camisi ortak bir
geçmişin tek yadigârı”, Tarih ve Toplum, İstanbul, Aralık 1997, C. 28, S. 168,
sh. 30-34.
• Baer, Marc David, “Kayıp Mesihi Aramak”, Tarih ve Toplum, İstanbul, 2002
(Temmuz), Cilt 38, S.223, s. 71-72 (John Freely’nin The Lost Messiah kitabının
tanıtımı).
• Baer, Marc David, “Tarih’in Esrarengiz Bir Sahifesi”, Tarih ve Toplum,
İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.23, s.24-25 (Dönmelerle ilgilidir).
• Bali, Rıfat N. (Haz.), “Dönmelerin Hikâyesi – Nazif Özge Kimdir?”, Tarih ve
Toplum, İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.15-21.
• Bali, Rıfat N., “Anılarda ve Söyleşilerde Sabetaycılar”, Tarih ve Toplum,
İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.26-36.
• Bali, Rıfat N., “Bir Diğer Düşman: Dönmeler veya Gizli Yahudiler”, sh. 411-449,
Musa’nın Evlatları Cumhuriyet’in Yurttaşları, İletişim Yayınları, İstanbul,
2001 içinde.
• Bali, Rıfat N., “Sabetaycılar Hakkında Milliyetçi Şiirler”, Tarih ve Toplum,
İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.44-47.
• Bali, Rıfat N., “Sabetaycılık Konusunda Bir Bibliyografya Denemesi”, Tarih ve
Toplum, İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.63-68.
• Bensason, Yomtov ve Coşkun, Erol Levi, “Sabetay Sevi (1-2-3-4)”, Şalom,
İstanbul, 27 Ekim - 17 Kasım 1993.
• Brunhes, Jean, “Dönmeler”, Mihrab, 1924 [1340 (15 Kanun-i Sani)], S. 5, sh.
150-154.
• Danacıoğlu, Esra, “Selanik Yahudileri ve dönmeler hakkında”, Toplumsal Tarih,
İstanbul, Nisan 1994, C. 1, S. 4, sh. 26-28.
• Danon, M. / Çeviren: Rıfat N. Bali, “Türkiye'de bir mezhep Yahudi-Müslüman
mezhebi”, Tarih ve Toplum, İstanbul, Aralık 1997, C. 28, S. 168, sh. 23-27. (Bu
çeviri makale Tarih ve Düşünce dergisinin Kasım 2000 tarihli sayısında tekrar
yayınlandı)
• Demir, Adem ve Adakoğlu, Ali, “Yalçın Küçük ile söyleşi: Sabetaycı Veliahtlar”,
Anadolu’da Vakit, 12-19 Mart 2002.
• Derviş, A. Haluk, “Sabbetay Sevi olayı ve ‘Dönmeler’”, Tarih ve Toplum,
İstanbul, 1986 (Haziran), S. 30, sh. 9-14.
• Dilipak, Abdurrahman, “Bülbül Deresi”, Cuma, İstanbul, 7-13 Nisan 2000, S.
493, sh. 9.
• Doğan, D. Mehmet, “Vel Asr...”, Yörünge, İstanbul, 27 Ocak - 3 Şubat 1991, Yıl
1, S. 13, sh. 5.
• Doğan, Süleyman, “İki kimlikli sırlar”, Tarih ve Düşünce, İstanbul, Kasım 2000,
S. 200011, sh. 8-20.
• Düzdağ, Ertuğrul, “Dönmeler ve dönmelik”, Millî Gazete, İstanbul, 10-23 Ocak
1994
• Düzdağ, Ertuğrul, “Sabatay Sevi ve dönmeler”, Zaman, İstanbul, 8-27 Aralık
1987.
• Düzdağ, Ertuğrul, “Sabatay Sevi ve dönmelik”, Sebil , İstanbul, 19 Mart - 18
Haziran 1976, S. 12-25
• Düzdağ, M. Ertuğrul, “Dönme kimdir? ‘Dönmelik’ nedir?”, Tevhid, İstanbul,
1979 (26 Şubat), S. 10, sh. 4-5.
• Düzdağ, M. Ertuğrul, Düşman Acımaz, İz Yayıncılık: 92 - M. Ertuğrul Düzdağ
Kitaplığı: 8 - Yazılar: 3, Eramat Matbaası, İstanbul, 1994, 215 sh. (Sh.103-161:
“Yahudiler ve Dönmeler”
• Düzdağ, M. Ertuğrul, Yakın Tarihimizde Dönmelik ve Dönmeler, Zvi Geyik,
Matsan, İstanbul, 2002, 366s.
• Düzdağ, M. Ertuğrul, Yakın Tarihimizde Gizli Çehreler, İz Yayıncılık: 23 - M.
Ertuğrul Düzdağ Kitaplığı: 1, Eramat Matbaası, İstanbul, 1991, 462 sh. + 1 y. (Sh.
143-443: “Dönmeler”
• Düzdağ, M. Ertuğrul, Yakın Tarihimizde Gözli Çehreler, Zvi Geyik Yayınları,
Matsan, İstanbul, 2004, 220 sh.
• Edib, E.(şref), “Müslümanlığa suikast - bir Yahudi dönmesi neler yaptı?”,
Sebilürreşad, İstanbul, Şubat 1953, C. VI, S. 144, sh. 292-294.
• Edip, Eşref, “Dönmeliğin Türkleştirilmesi”, Sebîlürreşad, İstanbul, Aralık 1952,
C. 6, S. 140, sh. 226-231.
• Edip, Eşref, “Düzme Yahudi Mehdisi”, Sebîlürreşad, İstanbul, Şubat 1953, C. 6,
S. 145, sh. 318-319.
• Edip, Eşref, “Türkiye'de dönmelik tarihçesi (İlmi ve tarihi tetkikler)”,
Sebîlürreşad, İstanbul, Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül 1948, C. 1, S. 4-5-8-9-
10-11-12-13, sh. 55/77/125/139/153/174/190/205.
5
• Eren, Betül, “Mehmed Şevket Eygi cevapladı: Yahudi Türkler yahut
Sabetaycılar”, Eğitim Bilim, İstanbul, Kasım 2000, Yıl 3, S. 26, sh. 66-67.
• Esad Mahmud, “Dönmelerin esrarı, Selanikli dönme bir hanım mensup olduğu
cemaatin bütün esrar ve adatını ifşa ediyor”, Resimli Dünya, İstanbul, 1925 [1341
(15 Eylül)], S. 13, sh. 4-6.
• Eygi, Mehmed Şevket, Yahudi Türkler Yahut Sabetaycılar, Zvi-Geyik
Yayınları, Matsan, İstanbul, 2000, 200 sh. + fotograf
• Freely, John, / Çeviren: Ayşegül Çetin Tekçe, Kayıp Mesih Sabetay Sevi’nin
İzini Sürerken, (The Lost Messiah), Remzi Kitabevi, İstanbul, 2002, 318 s.
• Galante, Abraham (Prof.), “A propos de Sabbetai Sevi”, Hamenora, İstanbul,
Ekim-Kasım-Aralık 1936, Yıl 14, S. 10-11-12, sh. 159-162.
• Galante, Abraham (Prof.), “Abdul Hamid II et Sabbetai Sevi”, Hamenora,
İstanbul, Temmuz-Ağustos-Eylül 1934, Yıl 12, S. 7-8-9, sh. 147-150.
• Galante, Abraham / Çev: Erdoğan Ağca, Sabetay Sevi ve Sabetaycıların
Gelenekleri, (Nouveaux Documents sur Sabbetai Sevi Organisation et Us et
Coutumes et Ses Adeptes), Zvi-Geyik Yayınları, Matsan, İstanbul, 2000, 168 sh.
(Sunuş: Moşe Grosman)
• Galante, Abraham, “A propos d'un poème Arménien sur Sabbetai Sevi”,
Hamenora, İstanbul, Mayıs-Haziran 1935, Yıl 13, S. 5-6, sh. 116-119.
• Galante, Abraham, “Un document Grec sur Sabbetai Sevi”, Hamenora, İstanbul,
Mayıs-Haziran 1935, Yıl 13, S. 5-6, sh. 120-122.
• Galante, Abraham, Nouveaux Documents Sur Sabbetai Sevi Organisation et
Us et Coutumes de Ses Adeptes, S.A. De Papeterie Et d'Imprimerie (Fratelli
Haim), İstanbul, 1935, 125 sh. + 1 y.
• Galante, Abraham, Un Poème Armenien Sur Sabbetai Sevi, S.A. De Papeterie
Et d'Imprimerie (Fratelli Haim), İstanbul, 1934, 16 sh. (Bu risale ilk kez
Hamenora dergisinin Temmuz-Ağustos-Eylül 1934 tarihli sayısında yayınlandı)
• Galante, Avram (Bodrumlu), “Sabetay Sevi hakkında Ermenice bir şiir”, Tarih ve
Toplum, İstanbul, Aralık 1991, C. 16, S. 96, sh. 44-49.
• Galante, Avram, “Sabetay Sevi”, Tiryaki, İstanbul, Temmuz 2000, Yıl 5, S. 38,
sh. 27-31.
• Galip, Selahattin, Belgelerle Türkiye'de Dönmeler ve Dönmelik, Kıraçlı
Yayınları, Güryay Matbaası, İstanbul, 1977, 157 sh.
6
• Galip, Selahattin, Bütün Yönleriyle Dönmeler ve Dönmeleki Sabetay Sevi,
Geçit Kitabevi, Matbaa Beta A.Ş., İstanbul, 2004, 399 sh.
• Georgeon, François / Çeviren: Cüneyt Akalın, “Müslüman ve Dönme Selânik”,
Selânik 1850-1918, (Hazırlayan Gilles Veinstein), İstanbul, 1988, s. 86-103,
(İletişim Yayınları).
• Goldstein, H., “Sectes diverses issues des fragments du peuple Juif Caraites,
Samaritains, Falascha, Bene Israel, Donmes, Marranes”, Hamenora, İstanbul,
Temmuz 1926, Yıl 4, S. 6, sh. 205-209.
• Gönüllü, Gani, “Laiklik, Laikçilik ve Sabetaycılık”, Yeni Düşünce, İstanbul,
2000 (4-10 Ağustos), S.2000/32, s.8-9.
• Gönüllü, Gani, “Laiklik, laikçilik ve Sabetaycılık”, Yeni Düşünce, 4-10 Ağustos
2000, S. 2000/32.
• Gövsa, İbrahim Alâettin, “Sabatay Sevi”, Meşhur Adamlar Ansiklopedisi,
İstanbul, sh. 1390-1392.
• Gövsa, İbrahim Alaettin, Sabatay Sevi - İzmirli Meşhur Sahte Mesih hakkında
Tarihi ve İçtimai Tetkik Tecrübesi, Semih LütfiKitabevi, İstanbul (tarih yok),
97 sh. (Bu kitap 2000 yılında sadeleştirilerek Milenyum Yayınları ve Anka
Yayınları tarafından ayrı ayrı yayınlandı).
• Hasırcı, Metin, “Avdetilerin torunları”, Cuma, İstanbul, 1-7 Ekim 1999, S. 468,
sh. 20-21.
• Heyd, Uriel / Çeviren: Cengiz Şişman, “Sabetay Sevi ile İlgili Bir Osmanlı
Belgesi”, Tarih ve Toplum, İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.7-9.
• Honyus, Kuvaryus, Sazan, Dönmeler, Şems Matbaası, İstanbul, 1919
(1335/1338), 15 sh.
• İlhan, Atilla, “Birçok büyük gazeteyi kuran dönmelerdir. Bir konuşma”, İslâm,
Ankara, 5, (59), Temmuz 1988, s. 37-38.
• İzmir, Mehmet Ali, “Kimliğini Arayan Bir Sabetayist! ”, Gerçek Hayat,
İstanbul, 2003 (10-18 Ocak), S.2003/2(116), s.17.
• J.P. / Çeviren: Leyla İpeker, “Sabetay Sevi'den bir mektup”, Şalom, İstanbul, 7
Haziran 1989, S. 2093, sh. 2.
• Kahraman, Hüseyin ve Ümit, K. Taner, “Yılların dönmeyenleri: Dönmeler”,
İslâm, İstanbul, Temmuz 1988, S. 59, sh. 33.
• Kalyoncu, Cemal A., “Cemil İpekçi: Sabatay Sevi'nin torunuyum”, Aksiyon,
İstanbul, 18 Eylül 1999, S. 250, sh. 33-38.
• Karakaşzâde Rüşdü, Mehmed, “Dönmeler hakkında (mektup) -Yeni Gün
Gazetesi-“, Sebîlürreşad, İstanbul, 1924 [1340 (Ocak)], C. 23, S. 583, sh. 170-
175.
• Kiras, İbrahim, “Bütün Kötüler Dönme Olamaz – Bütün Dönmeler Kötü Olamaz”,
Gerçek Hayat, İstanbul, 2004 (6-12 Şubat), Sayı 2004-06 (172), s. 9.
• Kocabaş, Süleyman, Türkiye’de Gizli Tarih II – Dönmelik ve Dönmeler, Vatan
Yayınları, Bayrak Yayıncılık-Matbaacılık San. Ve Tic. Ltd. Şti., İstanbul, 2001,
124 sh.
• Koç, Yaşar Taşkın, “Semitizm antisemitizmden daha da kötü”, Anadolu Gençlik,
1 Şubat 2002, sh. 18-23.
• Koç, Yaşar Taşkın, “Yalçın Küçük: 28 Şubat’ı Sabatayistler planladı”, Gerçek
Hayat, 8 Mart 2002, sh. 26-28.
• Koloğlu, Orhan, “Marran’dan Sabetaycı’ya Avdeti’den Dönme’ye 350 Yıllık
Serüven”, Tarih ve Toplum, İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.50-62.
• Kutay, Cemal, “1666'da İzmir'de taç giymesinden üç yüz yıl sonra kapalı örfler
içinde: Sabatay Sevi ve dönmelik!”, Cemal Kutay'ın Tarih Sohbetleri, İstanbul,
Mayıs 1968, S. 8, sh. 172-194.
• Kutay, Cemal, “Sene: 1648 İzmir'de genç bir Haham: Sabatay Sevi ve
Dönmelik!... (Musevîlik "Yahudilik" ve İsevîlik "Hiristiyanlık" dinlerinin
beklediği Son Mesih'e ait tarihî vesikalar ve sonrası...)”, Cemal Kutay'ın Tarih
Sohbetleri, İstanbul, Şubat 1967, S. 4, sh. 253-270.
• Kutay, Cemal, “Sene: 1666 İzmirde Beklenen Mesih taç giydi! Sabatay Sevi ve
Dönmelik!...(Musevîlik "Yahudilik" ve İsevîlik "Hristiyanlık" dinlerinin beklediği
Son Mesih'e ait tarihî vesikalar ve sonrası...)”, Cemal Kutay'ın Tarih Sohbetleri,
İstanbul, Eylül 1967, S. 6, sh. 290-319.
• Kutay, Cemal, “Sene:1666 İzmirde beklenen mesih taç giydi! Sabatay Sevi ve
Dönmelik!...(Musevîlik "Yahudilik" ve İsevîlik "Hristiyanlık" dinlerinin beklediği
Son Mesih'e ait tarihî vesikalar ve sonrası...)”, Cemal Kutay'ın Tarih Sohbetleri,
İstanbul, Mayıs 1967, S. 5, sh. 280-298.
8
• Kutay, Cemal, “Türkiye'de Yahudilik, Masonluk, Dönmelik ve Siyonist
cereyanlar”, Tarih Konuşuyor, İstanbul, Şubat 1965 / Ocak 1966, C. III+IV, S.
13-24 arası.
• Küçük, Abdurrahman (Doç. Dr.), “Münâfıklık ve Dönmelik üzerinde bir
araştırma”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, Ankara, 1987, S. 29,
sh. 347-359.
• Küçük, Abdurrahman (Dr.), “XVII. yüzyılda Osmanlı toplumunda Sabatay Tzevi
(Sevi) hareketi”, Milli Eğitim ve Kültür, Ankara, Mart 1983, C. 5, S. 20, sh. 36-
50.
• Küçük, Abdurrahman, “Dönme”, İslâm Ansiklopedisi, 1994, C. 9, sh. 518-520.
• Küçük, Abdurrahman, “Genel hatlarıyla Dönmeler ve Dönmelik tarihi”, İslâm,
İstanbul, Temmuz 1988, C. 5, S. 59, sh. 29-31.
• Küçük, Abdurrahman, Dönmeler Tarihi, Hamle Basın Yayın, Çetin Ofset,
İstanbul, 1997, 496 sh. (Yazarın doktora tezidir. Bu kitabın birçok baskısı
mevcuttur).
• Küçük, Yalçın, Şebeke “Network”, YGS Yayınları, 2000, 330 sh.
• Küçük, Yalçın, Tekelistan, YGS Yayınları, 2000, 365 sh.
• Macar, Elçin, “Selânik Dönmelerinin Yaşayan Son Simgesi Yeni Cami”, Tarih ve
Toplum, Aralık 1997, Sayı 168, s.28-29.
• Menteş, Murat, “Sabetayist Ilgaz Zorlu Hayal Gücünü Zorluyor: Rahşan Ecevit
Cumhurbaşkanı Olacak”, Gerçek Hayat, İstanbul, 2002 (12 Temmuz), Yıl 2,
S.2002-28, s.16-17.
• Menteş, Murat, “Yahudi Yazar Rıfat N. Bali’ye Göre Sabetaycılar İhtida Etti”,
Gerçek Hayat, İstanbul, 2002 (2 Ağustos), S.2002-31 (93), s.14-15.
• Mısıroğlu, Kadir, “Kemalist inkilâb'ın anatomisi - Selanik'den ne çıkar bol Yahudi
çıkar”, Sebil , İstanbul, 10 Aralık 1976, S. 50, sh. 4.
• Nassi, Gad, “Sabetaycılık ve Osmanlı mistik geleneği”, Tarih ve Toplum,
İstanbul, Mart 1990, C. 13, S. 75, sh. 16-18.
• Neyzi, Leyla, “Selanikli Kim?”, sh. 96-99, İstanbul’da Hatırlamak ve Unutmak
– Birey, Bellek ve Aidiyet, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1999 içinde.
• Opçin, Tuncay, “Üsküdar'daki Selanik”, Aksiyon, İstanbul, 2 Eylül 1995, Yıl 1, S.
39, sh. 20-21.
• Ortaylı, İlber, “Osmanlı modernleşmesi ve Sabataycılık”, Tiryaki, İstanbul,
Mayıs 1998, Yıl 3, S. 24, sh. 9-18. (Bu makale Tarih ve Düşünce dergisinin
Kasım 2000 sayısında yeniden yayınlandı).
• Ortaylı, İlber, “Ottoman modernisation and Sabetaism”, sh. 97-104, Alevi
Identity-Cultural, Religious and Social Perspectives, İstanbul, 1998 içinde.
(İsveç Araştırma Enstitüsü Yayını, No. 8), Derleyen: Tord Ollson, Elisabeth
Özdalga, Katarina Randvere
• Pamukçiyan, Kevork, “Sabetay Sevi hakkında Ermenice şiirin müellifi kimdir?”,
Tarih ve Toplum, İstanbul, Mart 1992, C. 17, S. 99, sh. 2.
• Sabancalı, Hakkı, “Selanikliler”, Yaşama Sanatı, İstanbul, Aralık 1994 - Ocak
1995, S. 4, sh. 49-58.
• Sadık, Dönmelerin Hakikati, Karabet Matbaası, İstanbul, 1919 (1335), 32 sh.
• Sâfî, Ahmed / Yayına Hazırlayan: M. Ertuğrul Düzdağ, Dönmeler Âdeti,
İstanbul, 2001, Zvi Geyik Yayınları, Minyatür, 104 sh.
• Saka, Füsun, “Türkiye’de ikinci Sabetay dönemi”, Tempo, İstanbul, 1-7 Mart
2001, S. 690/2001, sh. 36-38.
• Sancaktar, Hatice, “Ilgaz Zorlu: Türk ulus devlet modeli, Sabetaycıları asimile
etti”, Gerçek Hayat, İstanbul, 23 Şubat – 1 Mart 2001, Yıl 1, Sayı 2001-08(18),
sh. 14-15.
• Scholem, Gerschom G. / Çeviren: Abdurrahman Küçük, “Avdetîlerin
Amentüsü”, Tarih ve Toplum, İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.48-49.
• Scholem, Gerschom G. / Çeviren: Cengiz Şişman, “New Yorklu Bir Sabetayistin
Vasiyeti”, Tarih ve Toplum, İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s. 37-43.
• Scholem, Gerschom, /Çeviren: Selahattin Ayaz, Sabatay Sevi “Mesih mi? Sahte
Peygamber mi?, Burak Yayınları, Ayyıldız Matbaacılık, İstanbul, 2001, 431 sh.
• Scholem, Gershom G. / Çeviren: Doç. Dr. Abdurrahman Küçük, “Gizli Yahudi
cemaati: Türkiye Dönmeleri”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi,
Ankara, 1988, S. 30, sh. 217-244.
• Sevilla-Şaron, Moşe / Çev: İnci Kut, “Dönmeler”, Tarih ve Düşünce, İstanbul,
Kasım 2000, S. 200011, sh. 24-27.
• Ş.Ü. (Prof.), “Dönmeliğin romanı (1-2)”, Büyük Doğu, İstanbul, 16 Şubat - 2
Mart 1951, S. 48-50, sh. 12 / 12.
• Şişman, Cengiz (Haz), “Gonca-ı Edeb’den iki Söz”, Tarih ve Toplum, İstanbul,
2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.10-11.
• Şişman, Cengiz, “Dönme Şarkı ve İlahileri”, Tarih ve Toplum, İstanbul, 2002
(Temmuz), Cilt 38, S.223, s.12-14.
• Şişman, Cengiz, “Sabetaycılığın Osmanlı ve Türkiye Serüveni”, Tarih ve
Toplum, İstanbul, 2002 (Temmuz), Cilt 38, S.223, s.4-6.
• Uğur, Ali, “Dönmelik veya Sabataistlik”, Gençlik, Ankara, Ocak 1995, Yıl 3, S.
34, sh. 11-12.
• Yesevizade, Yahudilik ve Dönmeler, Araştırma Yayınları, Özyılmaz Matbaası,
İstanbul, (tarih yok), 501 sh. + 1 y.
• Yörük, M. Ali, “Masonluk ve Sabataistlik” (Dizi), Bizim Anadolu, İstanbul, 1 -
28 Eylül1972.
• Zamantılı, Hüseyin, “Dönmeler”, Yeni Devir, 5-10 Haziran 1979.
• Zorlu, Ilgaz, Evet, Ben Selanikliyim (8. Baskı), Zvi Geyik Yayınları, Matsan
Matbaacılık, İstanbul, 2001, 272 sh. (Bu kitabın birçok baskısı vardır. En son
baskı zikredilmiştir).
• Zorlu, Ilgaz, Selanikliler ve Şişli Terakki Yolsuzluğu, Temel Ofset, İstanbul,
2000, 20 sh.


ROMANLAR


• Gold, Avner, The Impostor, Publications Division Lakewood, New Jersey, 1985,
188 sh.
• Gutman, Claude, La Folle Rumeur de Smyrne, Gallimard, 1988, 276 sh.
• Rubens, Bernice, L’autre Messie, Editions du Félin, Paris, 1992, 448 SH..
(İngilizceden çevrilmiştir. Özgün adı Kingdom Come’dır)
• Ternar, Yeshim, Rembrant’s Model, Vehicule Press, Montreal, 1998, 171 sh.
• Wolf, Leonard, The False Messiah, Houghton Mifflin Co., Boston, 1982, 278 sh.


TİYATRO OYUNLARI

• Asch, Sholem, Kiddush Ha-Shem and Sabbatai Sevi, Meridian Books ve the
Jewish Publication Society of America, 1959, 249 sh., (sh. 189-249 “Sabbetai
Sevi” piyesi yer almaktadır.
• Ash, Sholom, (Rusçadan İngilizceye çeviren Florence Whyte ve George Rapall
Noyes) Sabbatai Zevi, The Jewish Publication of America, Philadelphia, 1930,
131 sh.


OPERA

• The False Messiah, The Life of Shabtai Zvi. Bu operanın ilk gösterimi 9-10
Nisan 1983 tarihlerinde New York, The Jewish Opera at the Y’da yapılmıştır.

BELGESEL FİLM VE TV PROGRAMI
• Blumental, Michèle ve Grosman, Michel, Sazanikos les Derniers Dönmehs,
Hyperion, İstanbul Film Ajansı, La Sept/Sodaperega, Paris, 1992.
• Kanal 7, 22 Eylül 2000, “İskele Sancak” programı, Katılımcılar: Mehmed Şevket
Eygi, Abdurrahman Dilipak, Nükhet İpekçi, Sunucu: Ahmet Hakan.
• SKY Türk, 27 Nisan 2004, “Basın Toplantısı”, programı, Katılımcılar Aytunç
Altındal, Mehmed Şevket Eygi.
• Kanal 7, 20 Mayıs 2004, “Açık Açık” programı. Katılımcılar Aytunç Altındal,
Mahmut Çetin. Sunucu Ayşe Böhürler.
• Kanal 7, 10 Şubat 1999, “Sabetayizm’in Arka Planı”, Sunan; Süleyman
Çobanoğlu, Katılımcılar: Mehmed Şevket Eygi, Ilgaz Zorlu.
• STV, 1 Ekim 2000, “Türkiye’de Yahudilik ve Sabataycılık”, Sunan; Ünal
İnanç, Katılımcı: Prof. Dr. Zekeriya Beyaz.

Rıfat Bali-Sabetay Sevi,Bibliyografya

[Teñrikut]

Yahu ne Talihsiz bir milletiz. Ne kadar fuzüli adam varsa bu milletin başına patlıyor...