Lûdiler..

[AlperTunga]

Lûdiler

Lûdiler Afganistan'da yaşayan Halaç Türklerinin bir kolu ve bunların Hindistan'da kurdukları hânedan. Lûdîlerden bir kısmı, Delhi Türk Sultanı Fîrûz Şah, Üçüncü Tuğluk devrinde Hindistan'a göç ettiler. Tuğluk Hanedanının ortadan kalkması ile, devletin iç siyasetinde söz sahibi olmaya başladılar. Delhi'ye hakim olan Seyyidlerin, hanedanın Türk ve Afgan askerî sınıflarına seçilmesi, Lûdîlerin işlerini daha da kolaylaştırdı. Seyyidlerden Âlemşah'ın tahttan çekilmesi üzerine, Serhend ve Lahor eski valisi ve Lûdî reisi Behlül Lûdî, Delhi tahtını ele geçirdi (1451).

Behlül Lûdî, içerdeki durumunu sağlamlaştırmak için, çeşitli tedbirler aldı. Dağlık bölgelerde yaşayan Afganlıları, kitleler halinde, Kuzey Hindistan düzlüklerine yerleştirdi. Delhi'yi aldığı zaman, hazinesindeki bütün parayı, Lûdî Afganlarına dağıtarak, kendisi de herkes kadar pay aldı. Delhi'yi kuşatan Cavnpûr Sultanını yendikten sonra, Cavnpur'u işgal etti (1478).

Behlül, çok mütevazı olmaya, büyük oymak başkanlarına, kendisi ile aynı derecedeymiş gibi davranmaya, her işi onlarla istişare ederek yapmaya, kendisiyle görüşmek isteyen herkesi kabul etmeye, hiçbir zaman beylerini taht üzerinde otururken kabul etmemeye ve onları ayakta bırakmamaya önem verdi. Behlül Lûdî, 1489 senesinde ölünce, epey çekişmeli geçen toplantılardan sonra beyler, oğullarından Nizam Hanı, İskender lakabıyla tahta geçirdiler. İskender Lûdî, 1495 senesinde Bihar'ı fethetti. Bengal Devleti ile antlaşma yaptı. Merkezî otoriteyi temin edip, ıktaların hesaplarını ciddî şekilde denetleyip devletinin hakkını aldı. O da, beylerine babası gibi arkadaşça davranırdı. Çok hayır sahibi bir kimseydi.

1517 senesinde vefat eden İskender Lûdî'nin yerine, oğlu Sultan İbrahim geçti. Sultan İbrahim'in beylerine karşı davranışı, dede ve babasından çok farklı idi. Çevresini kırdı. Sultan İbrahim'in, beylerine karşı şüphelerinin artması ve birçoğunu gizlice yakalatıp, öldürmesi üzerine, bir grup bey, Kâbil Sultanı Babür Şâh'a başvurup, Hindistan'a davet ettiler. Babür Şah, çeşitli hazırlık ve deneme seferlerinden sonra, 1526'da Hindistan'a yaptığı son seferde, Delhi'nin kuzeyinde Pâni Püt'te Sultan İbrahim'in ordusunu bozguna uğrattı. Sultan İbrahim, savaş esnasında öldü. Böylece, Delhi Afgan Sultanlığı (Lûdîler), sona erdi. Toprakları, Babür'ün eline geçti.

Kaynak: http://www.e-tarih.org/sayfa.php?sayfa=1...d%C3%AEler

[bayundur]

Ludiler benim daha önceki kaynaklardan edindiğim bilgilere göre Türk kökenli değildirler ancak bu yazıyı görünce bununla ilgili ufak bir araştırma yaptım. Ludilerin kökü Afgan yerlileri olan Peştunlara dayanmaktadır. Peştunların Güneydoğu Afganistan'da Kandehar ve Gazne şehirleri arasında yer alan Ghilzay adlı bir kabileden geldikleri belirtilmekte. Bu kabile İslam'la ilk tanışan kabilelerden birisidir. Bu kabilenin önde gelenlerinden Kays bin Abdürraşit bir Türk prensesi ile evli idi. İslam dinini duyarak Medine'ye seyahat etmiş ve peygamber efendimizle de görüşmüştür. Özellikle İslam'ın fetih yıllarının sıklıkla olduğu Hz.Ömer döneminde Halid bin Velid komutasında savaşmış ve daha sonraları Afganistan topraklarında kendisi ve kabilesi İslam'ın yayılışı için önemli faaliyetlerde bulunmuştur. Ludiler bu avantajla zamanla Peştunlar arasında sivrilerek başka kabileleri de kendi bünyelerinde eritmişler ve Ludi adı bir anlamda Peştunların ortak adı olarak kullanılmaya başlamıştır. Ludiler ile Türkler arasında bu yıllarda ve daha sonraları sıkı faaliyetler olduğu bilinmektedir. Mesela onların bazı Türk topluluklarının İslamiyetle bu dönemlerde teşrif olmasında parmakları oldukları gibi Türkler de onların özellikle yönetim sahalarına katkıda bulunmuşlardır. Örneğin Ludiler hükümdarlarına kimi zaman Kaan-Ludi ortak adları olarak adlandırmışlardır. 14 ve 16 asırlarda özellikle Ludilerin büyük bir kısmı Pakistan ve Hindistan taraflarına göç etmeye başlamışlardır ve 15 yy. ortalarında Kuzey Hindistan'da devletlerinin kurmaya muvaffık olmuşlardır. Ludiler günümüzde Afganistan'da, Kuzeybatı Pakistan ve Pencap bölgesi topraklarında yaşamaktadırlar.

Kaynaklar :A History of Sind, Volume II, Translated from Persian Books by Mirza Kalichbeg Fredunbeg, chpt. 68

[Temirbeg]

Bâbûrnâme'de Lûdîler, Afgan olarak geçmektedirler.