Töton Haçı

[Tosun Saral]

Hazırlayan: İsmail Tosun SARAL
TÖTON HAÇI

Farsça bir sözcük olan “çar” dört demektir. Yine Farsça bir sözcük olan “çarmih” “dört çivi” anlamına gelir. Türkçede “çarmıh” veya “çarmık” olarak kullanılmakta “adam asmak için kurulmuş haç şeklinde dar ağacı” anlamına gelmektedir. Diğer bir ifade ile “Çarmıh birbiri üzerine çapraz konmuş iki tahtadan oluşan darağacıdır.”

Eskiçağ'da kurulu din ve düzene karşı suç işlediği için idamına karar verilenler çarmıha gerilerek öldürülürlerdi. Bunun için mahkumun kolları ve bacakları yana açılarak çapraz konmuş iki tahtaya mıhlanırdı. Günlerce açıkta, aç, susuz ve tahtaya çivili kalan mahkum, yavaş yavaş ve işkence çekerek ölürdü.

Birbiri üzerine çapraz konmuş iki düz çizgi eski Yunan alfabesinin 22. harfi olup “Chi” olarak adlandırılır. Aynı zamanda sayısal değeri 600 dür. Bu değer Roma rakamları ile 10 sayısını ifade eder.

Daha sonraki yüzyıllarda, özellikle Romalılar devrinde, bu idam şeklinden vazgeçilmiştir. Bu yeni idam şeklinde mahkumun vücudu ve ayakları bir dikey tahtaya bağlanır, kolları yana açılarak elleri yatay tahtaya mıhlanırdı. Bir dikey uzun çizgi üzerine konmuş bir yatay kısa bir çizgi eski Yunan alfabesinin 19 ncu harfidir ve “Tau” olarak okunur. Sayısal değeri 300’dür. İbranî Alfabesinin son harfidir ve “Taw” olarak okunur. Bu gün kullandığımız Türk ve Lâtin Alfabesinin “ T ” harfine eşittir. Bu harf eski doğu kültürlerinde ağacı temsil etmiş ve doğa’nın, reenkarnasyonun, kan adamanın, dirilmenin simgesi olarak kabul edilmiştir. Dünya ile ahiret arasındaki ilişkiyi temsil eder. Eski Mısır’da “yaşam”ın, bir daire içine alındığında “ebediyetin” simgesi olmuştur. Tau haçı Roma tanrısı Mithras’ın, Yunan Attis’in, Sümer Güneş Tanrısı Tammuz’un ve Tanrıça İshtar’ın da simgesidir.

Hıristiyan inancına göre, Romalı vali Pontius Pilatus tarafından Hazreti İsa'nın böyle bir çarmıha gerdirildiğine inanılır. Bu nedenle Hıristiyanlar bu şekli kendilerin tanınma işareti ve kutsal simgesi olarak almışlardır. Latince “Crux”, İngilizce “Cross”, Almanca “Kreuz” olarak ifade edilen bu şekil esasen yukarıda belirttiğim “Chi” olması gerekirken Hazreti İsa’ya duyulan saygı nedeniyle “Tau” olmuştur. Bu nedenle “Tau” haç’ın yani salibin temelidir. Tau haçına St. Antony Haçı, Mısır Haçı, Crux Commissa da denmektedir. Fransiskanlar Örgütü’nü kuran Assisili Francis, bu şekli imzası olarak kullanmıştır. Çarmıha gerilme işlemi uzun zaman Hıristiyanlarca nefretle kınanmıştır. Ancak, 16. yüzyıl'dan sonra, pek çok ressam İsa'yı çarmıhta gösteren tablolar yapmaya başladılar.

Dört Tau’nun bir haç şeklinde birleşmesiyle bir simge ortaya çıkmıştır. Orta çağ ve öncesinin Kuzey Avrupa ülkeleri ve ırklarının kültürlerinden alınma olup, kökleri bakımından Hıristiyanlık ile hiçbir ilgisi olmayan bu haç “Tötonik Haç” olarak anılır. Bu tür haçın dört kolu da bir birine eşit boyuttadır. Her bir kolun sonunda kısa bir tabanlık vardır. Oturaklı olduğu için “Potent/Potencé (kuvvetli/takviye edilmiş) Haç” olarak da adlandırılır.

Bu haç şekli 1191 yılında Roma German İmparatoru ve Sicilya Kralı VI. Henry tarafından bir hospitalier örgüt olarak kurtulan Alman Töton şövalyelerinin simgesi olmuştur. Bu örgüt 1198 den itibaren Ehl-i Sahibin yani Haçlıların dinî ve askerî tarikatı halini almıştır. Üçüncü Haçlı Seferi’ne 60.000 Töton şövalyesinin katıldığı söylenmektedir. Papa III ncü Innocent örgüt şövalyelerinin üzerinde siyah bir Töton Haçı bulunan beyaz bir pelerin giymelerini onlara bir şeref olarak irade etmiştir.

Örgüt önceleri Kutsal yerler uğruna savaşırken sonraları da Prusya ve Litvanya’da savaşmıştır. Örgüt 15 nci yüzyıldan itibaren önemini kayıp etmiş ve 1809 yılında Napolyon tarafından faaliyetine son verilmiştir. Bugün mevcudiyetini Viyana’da “Katolik Hastane Tarikatı” olarak sürdürmektedir.

Almanların en büyük askerî kahramanlık madalyası olan “Eizernenkreuz” (The Iron Cross / Demir Haç) Tötonik Haç’tan esinlenerek Prusya kralı III. Friedrich Wilhelm tarafından 1813’de ihdas edilmiştir.

Töton haçı, esasta dört tane eşkenar üçgenden oluşur. Diğer bir deyişle haçın dört kolu birer üçgen şeklindedir. Ne var ki yukarıda belirttiğim gibi dört Tau’dan meydana gelen ve halen bu derecenin önlük ve eşarbında kullanılan haç, Töton haçının stilize edilmiş bir şeklinden başka bir şey değildir.

Hiristiyan sembolistlere göre Tötonik haç kollarını yana açmış bütün insanlığı kuçaklıyan, zavallıların yardımına koşan, çaresizlerin açısını dindiren insanı ifade eder. Bu nedenle bir Şövalye için dünyanın dört köşesi aynı uzaklıktadır. Dünyanın her köşesinde Zulum ve haksızlığa uğramış her insane ulaşması gerekir. Bununla ilgilenip ilgilenmemek, yardıma koşup koşmamak şeklinde bir tercihte bulunamaz. Dünyanın her yeri ona yakındır.

Bu bilgilerin ışığında Büyük Şair Mehmet Emin Yurdakul görevlerimizi biz Türk gençlerine şöyle haykırmaktadır:

Ben en hakîr bir insanı kardeş sayan bir rûhum;
Bende esîr yaratmayan bir Tanrı'ya îman var;
Paçavralar altındaki yoksul beni yaralar;

Mazlumların intikamı olmak için doğmuşum.
Volkan söner, lâkin benim alevlerim eksilmez;
Bora geçer, lâkin benim köpüklerim kesilmez.

Kaynakça:
-Wikipedia
- Mehmet Emin Yurdakul “Bırak beni Haykırayım”