Biafra - Nijerya Savaşı

[Cakabey]

1967-1970 Biafra-Nijerya Savaşı

Tanım:

1967-1970 yılları arasında ayrılıkçı Biafra eyaleti ve Nijerya devleti arasında çıkan,Nijerya İç Savaşı olarak da adlandırılan savaştır.

Gelişimi:

1960 yılında İngiltere’den kanlı bir savaş sonucu bağımsızlığını kazanan Nijerya etnik olarak karışık yapıda olan bir ülkeydi. Hepsi,başta Müslümanlık ve Hristiyanlık olmak üzere değişik dinlere mensup olan Fulani,Yoruba,Hausa ve Igbo kavimleri,farklı siyasi amaçlara sahipti.İngiltere tarafından üç siyasi bölgeye ayrılan Nijerya’da Kuzeyde Müslüman Hausa ve Fulani halkları,doğuda Katolik Igbo halkları,batıda ise Yoruba ve İngiliz kökenli Anglikanlar yaşıyordu. Bu din farklılıkları ve politik ayrılıklar,zaman zaman bu halklar arasında gerilimlere yol açıyordu.1960 yılında Ebubekir Baleva,Nijerya bağımsız olduktan sonra başbakanlığa gelerek 1966’ya kadar sürecek olan iktidarı sırasında pek çok siyasi rakibini tasfiye ederek hapse attırdı ve 1964 seçimlerinde şiddet kullanarak zorla kendi partisi olan ve aslen kuzey insanlarını temsil eden NPC(Kuzey İnsanları Kongresi)’yi seçtirdi. Başbakanın kendi menfaatleri için yaptıkları,15 Ocak 1966’da ordunun bir darbeyle yönetimi ele alıp,Baleva ve onun yanındaki bir grup politikacıyı öldürerek,genelkurmay başkanı olan ve İgbo halkına mensup Hristiyan Johnson Aguiyi-Ironsi’nin başa gelmesine sebep oldu. Ancak iktidarı kaybeden ve iktidarını Güneydekiler’in eline geçmesinden korkan Kuzeyli askerler bir ordu oluşturup, bir kontr-darbe yaparak Ironsi’yi öldürdü ve iktidarı ele geçirdi. Binlerce Igbo bu sırada katledildi,Ironsi’nin Igbo olması ve iktidarın onlara geçmesi istenilmediğinden bir Igbo soykırımı başladı ve Nijerya’nın kuzeyinde yaşayan Hristiyan Igbolar, Müslüman Fulani ve Hausalar’ca soykırıma tabi tutuldu.Bu sırada çoğu Igbo doğuya,kendi ana memleketlerine göç etmek zorunda kaldılar. Nijerya hükümetinin başına ise, kuzeyli bir yarbay olan Yakubu Gowon başa geldi ve ülkede Müslüman yanlısı askeri bir hükümet başa geldi.Bu, din çatışmalarını tetikledi ve Müslümanlar’a üstünlük kazandırarak Biafra’nın bağımsızlık yolunu açtı.

Savaş:

Igbolar, devam eden bu din savaşının ve soykırımın ardından, her ne istemeseler de Doğu’daki memleketlerinde, Nijer nehriyle Nijerya’dan ayrılan Biafra eyaletinde Igbo halkı yönetiminde Nijerya’dan ayrı bir devlet kurdular.Bu devletin, Igbolar’ı katliamdan kurtaracağı düşünülüyordu.13 milyon nüfuslu, endüstriyel,ekonomik,ticari,eğitimsel ve bilimsel olarak diğer Nijerya eyaletlerinden üstün olan ve Enugu şehrini başkent yapan Biafra devleti, askeri lider Yarbay Odemegwu Ojukwu önderliğinde bağımsızlığını ilan etti. Bu devlet,Biafra eyaletinin sınırlarını kapsamaktaydı. Nijerya devleti ise, Biafra bağımsızlığını ilan eder etmez, bu devleti tanımadığını açıkladı, ordu mevcudunu altı katına çıkararak savaş ilan etti. Bu bölge, gelişmiş sanayisiyle, diğer eyaletlere göre daha üstün oluşuyla, stratejik ve ticari önem taşıyan limanlarıyla(Port Harcourt, Calabo gibi) ve ülkenin petrollerinin yüzde altmışını içinde bulundurmasıyla Nijerya ekonomisi açısından önemli bir eyaletti. Nijerya, bu eyaleti bırakmaya asla niyetli değildi. Nijerya, Biafra’ya kara ve deniz ablukası koyduğunu açıkladı ve komşu ülke Kamerun’un da savaşta tarafsız kalması üstüne bu abluka sonrası Biafra’da büyük bir açlık baş gösterdi. Biafra’nın kendi kaynakları ise kısıtlıydı, sadece palmiye yağı ticareti ile geçinebiliyorlardı ve sanayisi de savaş sırasında işlevsiz hale gelmişti, abluka ile beraber yiyecek bulma olanakları da kalmamıştı.

Biafra’nın bağımsızlık mücadelesi uluslar arası arenada da destek bulmamıştı.Beş devlet dışında hiçbir devlet Biafra’yı tanımadı ve Fransa dışında pek çok Avrupa ve Batı devleti Nijerya’yı destekledi.Biafra’yı ilk tanıyan ve ona savaş boyu en çok yardım eden devlet, Frankofon(eski Fransız sömürgesi) Ekvator Ginesi oldu. Biafra’nın bağımsızlığı için bu ülke, elinden gelen yardımı yaptı ve en sonunda Nijerya sivil savaşı Frankofon-Anglofon çatışmasına dönüşerek İngiltere ve Fransa arasında geçici bir gerginliğe sebep oldu. 1967 yılında Nijerya Yakubu Gowon önderliğinde etkin bir yığınak yapıp Biafra yemek kaynaklarını keserek kısa sürede başkent Enugu’ya girdi. Biafralılar Benue Nehri boyunca bir karşı saldırı yaptılarsa da bu, başarısız oldu. İsyancı Biafra birlikleri ise gerek silah, gerek güç olarak Nijerya birlikleri karşısında etkisiz kalıyorlardı. Netekim, savaşlar meydan savaşlarından ziyade küçük ve kısa mevzi savaşları şeklinde oluyordu. Zamanla Biafra’nın , insan kaynaklarıyla beraber ordusu da zayıflamaya başladı. Nijerya birlikleri Biafra limanlarını bir bir ele geçirdiler, kuzeyden giren Nijeryalılar Enugu’dan sonra biraz daha ilerlediler. 1969 yılında Ojukwu tarafından yapılan Ahiara Deklarasyonu ile, Ojukwu, Nijerya’yı İngiliz kuklası olarak nitelendirdi ve Nijerya’nın işgal ve onbinlerce kişiyi öldüren soykırım hareketlerini protesto ederek dünya medyasında ilgi toplamaya ve halkı galeyana getirmeye çalışsa da, halkın hali kalmamıştı. Savaş sırasında bir milyon kadar Biafra Igbo’su açlıktan ölmüş,Biafra ordusu 1969 sonunda aşağıda görülen alana sıkıştırılmıştı.


1970 Ocak’ında açlıktan kırılan ve küçücük alanda sıkışan, böylece bağımsızlıktan umudunu kesen Biafra kuvvetleri ateşkes istedi ve Gowon ateşkesi kabul etti. Ojukwu, savaş bitmeden önce,elinden geldiğini yaptığını söyleyerek, Biafra’yı terk etti, Ekvator Ginesi’ne sürgüne gitti. Batı dünyası, hatta Fransa bile pek çok ülke tarafından tanınmayan Biafra’yı kendi haline bıraktı. Para birimini de değiştirerek Biafra’nın silah alımını engelledi.Dış dünyayla bağlantısı kesilen ve büyük şehirleri bir bir düşen Biafra 1970 Ocak’ta yapılan anlaşmayla Biafra, bağımsızlık davasından vazgeçerek topraklarını Nijerya’ya geri verdi. Savaşın sonunda bir milyon Igbo, açlık ve soykırım sonucunda öldü ve hiçbirşey kazanamadan tüm topraklarını Nijerya’ya teslim ederek Nijerya komutasında özerk bir cumhuriyet halini aldı. Nijerya ise bu savaşta büyük bir ekonomik kayba uğradı.Nijerya kayıpları 840 milyon dolar civarındaydı. Savaşı zaferle bitirip ülkeyi birlik altında koruyabilmeyi başaran Nijerya’da, bu büyük iç savaşa rağmen politik sürtüşmeler ve din savaşları devam etti.Hatta 1975’te Yakubu Gowon bile kansız bir darbeyle devrilerek ülkeden ayrıldı. Hristiyan Müslüman çatışması ise bugünlere kadar gelen bir problem olmuştur. Biafra ise aktif bir şekilde olmasa da, bağımsızlık iddiasını halen devam ettirmektedir.

Malesef kaynağı hatırlamıyorum.

[Baybars]

Malesef kaynak göstermek zorundasınız. Bu konuda çok hassasız umarım mazur görürsünüz. Konu kilitlenmiştir.