divan edebiyatında moğol etkisi

[ba'tuhan]

divan edebiyatında genellikle türk-arap-fars medeniyetlerinin etkileri olduğu düşünülür. lakin bu edebiyattaki "tuyuğ" diye geçen nazım biçimi eretna devletinin-ki bu devlet moğol uydusu tarzında anadoluda kurulmuştur- mirasçısı kadı burhaneddin devletinin kurucusu kadı burhanettin tarafından bulunmuştur.bu da aslında anadoluda yaşayan bütün müslüman toplumların divan edebiyatına etkisi olduğunu gösterir.çünkü kadı burhaneddin devletinin kendinden önce gelen putperest moğolların ardından müslüman olduktan sonra edebiyatımıza katkılarda bulunduğu bilinmektedir.

ek olarak:"tuyuğ"'da rubai tarzı vardır. fakat rubaiden farklı olarak değişik bir kalıp kullanılır. amacı yalnız öğüt vermek değildir aşktan da bahsedebilir.

[Köktürk]

Kadı Burhâne'd-dîn Ahmed, adından da anlaşılacağı üzere kadıdır, başka bir deyişle medrese eğitimi görmüştür. Ayrıca Türkmen'dir. Dolayısı ile, tuyuğu bulması Anadolu halkının dîvân şiirine olan düşkünlüğünü göstermeyeceği gibi (Kadı, halktan değildi. Medrese görmüş bir havvâs idi.) dîvân şiirindeki Moğol etkisini hiç göstermez.

Dîvân şiirindeki Moğol etkisini en fazla aşağıdaki dizelerde görebiliriz.

"Tahammül mülkünü yıktın Hulâgû Hân mısın kâfir
Aman dünyâyı yaktın ateş-i sûzân mısın kâfir "
Nedîm

[ba'tuhan]

ben genel olarak toplumlar dedim:selçuklu beylikleri,moğol uyduları,kürtler,zazalar vs. genellikle müslüman olan tüm devletlerde bu edebiyatın kalemşörlüğünü yapmış birileri vardır neticede. ayrıca unutulmamalıdır ki eretna devletinin varisidir kadı burhaneddin devleti.

[bayundur]

ba'tuhan demiş kidivan edebiyatında genellikle türk-arap-fars medeniyetlerinin etkileri olduğu düşünülür. lakin bu edebiyattaki "tuyuğ" diye geçen nazım biçimi eretna devletinin-ki bu devlet moğol uydusu tarzında anadoluda kurulmuştur- mirasçısı kadı burhaneddin devletinin kurucusu kadı burhanettin tarafından bulunmuştur.bu da aslında anadoluda yaşayan bütün müslüman toplumların divan edebiyatına etkisi olduğunu gösterir.çünkü kadı burhaneddin devletinin kendinden önce gelen putperest moğolların ardından müslüman olduktan sonra edebiyatımıza katkılarda bulunduğu bilinmektedir.

ek olarak:"tuyuğ"'da rubai tarzı vardır. fakat rubaiden farklı olarak değişik bir kalıp kullanılır. amacı yalnız öğüt vermek değildir aşktan da bahsedebilir.

1- Eretna Devleti Orta Anadolu'da Moğol (İlhanlı) genel valisi Eratna Bey tarafından kurulmuş bir devlettir. Bu devlet dediğiniz gibi uydu bir devlettir ancak kurucuları Moğol kökenli değil, Uygur Türkleridir. Uygur Türkleri, Cengiz Han döneminde Moğollar hkimiyetine girmişler ve özllikle Moğol bürokrasisinde önemli mevkiler elde etmişlerdir. Moğolların diğer Türk unsurlarından ziyade Uygur Türklerine olan bu yakınlığı onlara anadolu tpraklarında uydu bir devlet kurdurarak, Anadolu Türk halkı içinde yer edinmiş olan Moğol karşıtlığı duyguları bir nebze olsun söndürme ve örtülü olarak üstünlük kurma gayesidir. Ancak bu devlette Moğolluluk unsuru kültürel olarak zayıf kalmıştır.
2- Kadı Burhaneddin Ahmed, Eretna devleti bürokrasi ve ilmiyye heyeti içinde önemliyer edinenen bir şahsiyettir. Adından da anlaşılacağı üzere Eretna Devletindesırasıyla başkadılı, atabeylik ve vezirliğe kadar yükselmiş ve "Kadı" ünvanı ile anılır olmuştur. İlhanlı Devletinin siyasi olarak 14.üncü asır ortalarında tamamen yok olmasına müteakip en büyük desteğini yitiren Eretna idarecileri siyasi destekten mahrum kalarak zamanla zayıflamaya başlamış, durumu iyi değerlendiren devletin son veziri Kadı Burhaneddin (Oğuzların Salur boyundandır) devlete 1381 yılınd son vererek kendi devletini kurmaya muvaffak olmuştur. Ancak diva edebiyatında Moğol etkisinin bu devlette olduğunu kabullenmek gerçek dışı gözükmektedir.
3- Kadı Burhaneddin devleti döneminde edebi sahada Moğol etkisinden ziyade Türkleşme etkisinin bulunması daha olasıklı gözükmektedir. Hatta daha Eretna Devleti döneminin başta gelen edebi şahsiyetlerinden Aşık Paşa (mezarı Kırşehir'dedir ve linkler vasıtasıyla aşağıda görüntüleceğim Türbesinde çektiğim fotoğraflardan oluşan kitabeler bunu doğrular niteliktedir) Türk diline özellikle vurgu yapan bir şahsiyettir.
4- Moğol etkisi divan edebiyatı ve Türk edebiatında olsa olsa etkisini ancak Timurlular döneminde göstermiş olabilir. Ali Şir Nevai'nin Çağatay lehçesiyle yazdığı eserler buna örnek olabilir ancak bu da umumi manada ele alınabilecek çapta bir etki olmasa gerek.

http://img377.imageshack.us/img377/2302/...aztex1.jpg
http://img216.imageshack.us/img216/5420/...zt1wa3.jpg
http://img216.imageshack.us/img216/6479/...aztve6.jpg
http://img216.imageshack.us/img216/6445/...ii1gl4.jpg
http://img407.imageshack.us/img407/1843/...riiai5.jpg

[Teñrikut]

Abi resimler çok güzel.
Bu arada ben Paşa kelimesinin Baş-Ağa kelimesinden geldiğini öğrenmiş oldum

[bayundur]

Boşuna analarımız "paşam" diye hitap etmiyorlarmış erkek evlatlarına. Ancak burada bir yanlışlık var en büyük erkek evlada denilmesi lazım ama analar tüm erkek evlatlarına böyle hitap ediyor.