Karamanoğlu II. İbrahim Beyin Osmanlı Sultanı II. Murad’a Vermiş Olduğu Ahidnâme

[Baybars]

İlk olarak 1361 yılında dostane bir şekilde başlayan Osmanlı-Karamanlı münasebeti, Osmanlıların Anadolu’da yayılarak, Karaman hudutlarına dayanmaları ile gerginleşmiş, 1386 yılında ilk muharebenin yapılmasıyla askerî ve siyasî mücadele dönemi başlamıştır. Siyâsî mücadelenin en yoğun yaşandığı dönem Karamanoğlu II. İbrahim Beyin (1423-1464) iktidarda olduğu dönemdir. Bu dönemde; Rumelide Haçlı ittifakı, Anadolu’da da Karaman-oğlu ile aynı anda uğraşmaktan bunalan Osmanlı sultanı II. Murad, İslam alimlerine müracaat ederek, Karaman-oğlu İbrahim Bey hakkında fetva istemiş ve almış olduğu fetvalarla Karaman üzerine yürüyerek, İbrahim Bey’ in yaptığının kat kat acısını çıkarmıştır. Çok zor durumda kalan İbrahim Bey, zevcesini ve veziri Server Ağa’ yı ve müftüsü Sarı Yakub’u sulh akdi için göndermiş ve ‘Sevgend-nâme’ (ahid-nâme) vermeye mecbur kalarak, Sultan Murad’ın ağır şartlarını kabul etmiştir.

Ahidnâme, Sevgendnâme veya Musâlaha gibi isimler ile anılan belgenin tespit edilebilmiş iki nüshası vardır. Bunlardan Paris Milli Kütüphanesinde bulunan nüsha, 1937 yılında, İ. Hakkı Uzunçarşılı tarafından yayınlanmıştır. Çalışmamıza konu olan ikinci nüsha ise Konya İzzet Koyunoğlu Müzesinde, 13998 numarada kayıtlı bir mecmuanın içerisinde yer almaktadır. Söz konusu ahidnâmenin her satırında Karamanoğlu II. İbrahim Beyin ne kadar zor durumda olduğu açıkça görülür. Osmanlı sultanına övgülerle başlayan metnin tamamında; padişaha bağlılık ve sadakat vurgulanmakta ve padişah, cihan padişahı, sözleri de emr olarak değerlendirilmektedir.

AHİDNÂME

Lâ-zâletü’n-nasru ve’l-fethu ve zaferu min tırâzi livâ’ihi Ve’l-‘aczu ve’z-züllu ve’l-kahru min levâzimi a’dâ’ihi

1. Devlet-hah-ı muhlis ve hevâ-cûy-ı mütehassis ki ez cânib-i hevâ-dârî veemhâl-i
2. merâsim-i hizmetkârî müberrâest ubûdiyyetî nâşî ez ma’den-i sıdku ihlâs
3. ve hıdemât-ı münebbi? ez menba’-ı safâ ve ihtisâs-ı ma’rûz ve muthaf dâşte (sitte)
4. leylen ve nehâren subhan ve mesâ’en setren ve cehren (cehâren) be-du’â-i devâm-ı devlet-i ebed-peyvend
5. ve sebât-ı haşmet-sermed ez hâlık-ı ezel ve ebed kıyâm mi nümâyed bemahall-i icâbet-
6. mevsûl ve be-hayyız-ı kabûl makbûl-bâd be-Muhammedin ve âlihi’lemcâd-ba’d ez vezâyif-i
7. hidemât-ı muhlisâne ve merâsim-i ‘ubûdiyât-ı sâdıkâne ma’rûz-ı re’y-i
geyti-küşây
8. olunur kim bundan öñdin ‘inâyet-nâme ve şefkat yönünden
9. eltâf-ı bî-nihâye ve a’tâf-ı bilâ-gâye bu kulları hakkında merhamet idip
10. envâ’-i nevâzişler zâhir olup hitâb-ı ‘inâyet erişmişdi kim tecdîd-i
11. mu’âhede olunaydı biz dahi hemâna irâdet makâmında mutâva’at
12. gösterüp semi’na ve ata’na deyüp kıdvetü’l-kabâyil ve’l-ekârib Efendi
13. Begi viribidük idi bir vasıta ile te’hîr olup mu’âhede
14. olunmamış ve amma şöyle emr olunmuş kim bir ademinüz yine gelsün
15. mu’âhede edelüm deyû eyle olsa şimdiki vakitde ol işâret-i
16. ‘âli mûcibince dârende-i ed’iyye-i sülâle-i ekâbir ve’l-e’âzim
17. filânü’d-dîn’e mefharü’l-mülâzimîn filânı rezekat selâmetehümâyla koşup
18. hazret-i cihân-penâh dergâhına revâne kılındı ‘ınde’l-vusûl hıdemât-ı
vezâyifîn ve
19. da’vât-ı şerâyitîn takdîm idip rikâb-ı bûs-ı hümâyûn-birle muğtenim
20. ve müsta’ıd olalar inşaallahü-te’âlâ ümîddir ki irtizâ
21. mahallinde nazar-ı mülâhazat yetişüp iftihâr ve istizhâr müyesser ola
22. tâ kim yine bayağlayın ol hümâ tal’atlû hümâyûn saye-i Hakk elinde
23. bu dâ’iyân-ı devlet tasfiye-i kulûb ve refâhiyet-i can hâsıl idip
24. du’â-i devâm-ı devlet-i kâhıriye sebbetehümallahü te’âlâ iştigâl gösterile
25. bevâki ihbârât müşârün-ileyhümâ beyânına müfevvezdir ‘ınde’l-huzûr erkân-ı
26. devlet mehhedallahü kavâ’ide erkânihüm hazretlerine arz ve beyân kılalar
27. isga kılmaklık anlarûn kemâl-i keremlerine menûtdur ziyâde ibrâm ve inbisât
28. etmeyim dostlarına dost ve düşmenlerine düşmen oldum (olam) ve devletlerine ziyân
29. gelecek yerde olmayam ve mezkûr Murad Begün ve oğlu Mehmed Begün
30. devletlerin ve rif’atlerin dilemeyen düşmenlerine müselmanlardan ve küffârdan
31. ihfâyla ve âşikâre âdemüm haberüm ve benüm varmaya ve mezkûr Murad
32. Begün ve oğlu Mehmed Begün düşmenlerinden ve bed-endîşlerinden
33. bana gelen mektubların ve haberlerin ayniyle bildürem ve halklarından
34. kimesne hayin olup kal’alarından ve şehirlerinden bana virürlerse
35. almayam ve mezkûr Murad Begün ve oğlu Mehmed Begün
36. kullarından ve etbâ’ kullarından ve kendülere müte’allik olan vilâyetlerinden kimesnenin ne
37. kulu veyahud halayığı ve davarı kaçup veya uğurlanup benüm
38. ilüme gelürse ki buluna vireyim özr itmeyem fi’l-cümle dostlarına
39. dost düşmenlerine düşmen olup her yıl bir oğlum çerümle
40. mezkûr Murad Begün hıdmetine vireyim vallahi bu mezkûrâtda hiç
41. vecihle nakz-ı ‘ahd itmeyem ve ‘ahdım nakz idip kefâret virmeyem ve
virdirmeyem
42. vallahi her bâr nakz-ı ‘ahd itdüğümce yemin benim üzerime ola ve tallahi
43. doğru and içdim hile ve istisnâ itmedüm ve bu ‘ahidden
44. muhalefetim ve tecâvüzüm yokdur eger idecek olursam vallahi bu Tanrı
45. kelâm bana ve evlâdıma garîm olsun ve yemindir benüm üzerime olsun
46. ve’llahi ‘alâ ma nakûlu vekîlun ve hüve hasbi ve ni’me’l-vekîl.


SEVGENDNÂME – (AHDNÂME)

Lâ-zâletü’n-nasru ve’l-fethu ve zaferu min tırâzi livâ’ihi Ve’l-‘aczu ve’z-züllu ve’l-kahru min levâzimi a’dâ’ihi

Benkim İbrahim Begüm Merhum Mehmed oğlu –el- Karamanî, elümi (elimi) Tanrı kelamına koyup sıdk ve ihlâs ile bila hile vela istisna and içüb iderümki

Bu bu tanrı kelâmı hürmetiçün ki Muhammet Mustafa’ya selâvatullâhi aleyhi ve selâmihi Cebrail vasıtasiyle nazil oldu. Merhum ve mağfür Mehmed Han oğlu Murad Begün şerif nefislerine ve canlarına ve ırzlarına ve dostlarına ve memleketlerine ve vilâyetlerine ve vilâyetlerindeki şehirlerine ve kalelerine ve kuralarına ve sınurlarına ve oturur raiyetlerine ve göçlerine ve beylerine ve vezirlerine ve sipahilerine ve kullarına ve etbâına ve eşyaına ve cemi taallükatlarına zâhiren ve bâtınan hiç veçhile düşmanlik etmeyim ve ettirmeyim ve etmek isteyene dahi şerik olmayim ve muavenet etmeyim ve kimesne etmek dilese elümden geldüği kadar men ve def idem, Taksirlik etmeyim, dostlarına dost ve düşmanlarına düşman olam ve devletlerine ziyan gelecek yerde olmayim ve mezkur Murad Beğün devletlerin ve rifatların dilemeyen düşmanlarına müslümanlardan ve küffardan ihfayile ve âşikâre adamım ve haberim ve mektubum varmaya ve mezkûr Murad Beğün ve oğlu Mehmed Begün düşmanlarından ve bed endişelerinden bana gelen mektubların ve haberlerin aynile bildürem Ve halklarından kimesne hain olub kalelerinden ve şehirlerinden bana virürlerse almayım ve mezkûr Murad Beğün ve oğlu Mehmed Beğün kullarından ve etba kullarından ve kendülere müteallik olan vilâyetlerinden kimesnenin kulluğu veyahut halayığı ve davarı kaçıp veya uğurlanıb benüm ilüme girürse buluna virem, özür etmeyim filcümle dostlarına dost ve düşmanlarına düşman olup her yıl bir oğlumu çerümla (Çeri=Asker) mezkûr Murat begün hizmetine vireyim. Vallahi bu mezkûratta hiç veçhile nakzı ahd etmeyim ve ahdımı nakzedüb kefaret vermeyim ve verdirmeyim. Vallahi her Bâr nakzı ahd ettüğümce yemin benüm üzerime ola ve tallahi doğru and içtim hile ve istisna etmedüm, ve bu ahdden muhalefetim ve tecavüzüm yoktur. Eğer edecek olursam vallah bu tanrı kelâmı bana ve evlâdıma garim olsun

  1.JPG (Boyut: 52.99 KB / İndirilme: 106)
  2.JPG (Boyut: 45.96 KB / İndirilme: 105)
  3.JPG (Boyut: 42.9 KB / İndirilme: 117)
  4.JPG (Boyut: 46.5 KB / İndirilme: 102)
  5.JPG (Boyut: 42.94 KB / İndirilme: 105)

Kaynak: Yrd. Doç.Dr. Alaaddin AKÖZ, Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fak. Tarih Bölümü Öğr. Üyesi

[bayundur]

Karaman Beylerinin ahitlerine hiç uymadıkları ayrıca Osmanlı Devleti Batı'da harp ediyor iken Osmanlı'nın Anadolu'da bulunan topraklarına tecavüz ettiği belgeleriyle sabittir. Ancak buna rağmen Osmanlı Sultanları Karamanoğullarına karşı oldukça müsamahalı davranmışlardır. Bunun sebebi de Anadolu'da ki Türkmenleri küstürmek istememesi olmuştur.

[Baybars]

Aynı şekilde Niğbolu savaşı sırasında, Osmanlı topraklarına saldırmışlar. Fetret devrinde de Bursayı kuşatmışlar şehrin suyunu kesip halkı susuz bırakmak yoluyla almak istemişlerse de başaramamış, Hatta ve hatta öz be öz dayısı olan Yıldırım Bêyazid'in mezarına tecavüz edilmiş içinde ateş yakılmıştır. akabinde Çelebi Mehmedin saldırısı üzerine batı anadoludaki topraklarını Osmanlılara bırakmak zorunda kalmış ve yine bir ahitname imzalanmışsada hemen akabinde;

"Bizim, Osmanoğlu ile adavetimiz (düşmanlığımız) beşikten mezara kadardır, işimizin gereği de ahdi bozmaktır."

demiştir, nitekim Aşıkpaşazade tarihinde Karamanlılar hakkında şöyle bir beyit geçmektedir.

"Karaman'da bulunmaz doğru bir yar

Veliler çok bile kulmas ve ayyar

Eder kavl ü karar ahd u peyman

İçer andlar, yalan çok, eyler inkar

Beyi ve kadısı hem çeyhi müderris

Hiledir isleri hem hâr u mekkâr

Tekebbür, kel ve foduldur

Karaman Aninçün kahr eder ani Kahhar"