93 Harbi ve Plevne Müdafâsı

[Ottoman]

Uzun dönem sonra biraz zaman bulabildim ve buraya bir konu hazırlamak istedim. Bir süre düşündükten sonra yaklaşan Aralık ayında vuku bulmuş bir olay aklıma geldi.


NOT: Yazıları zaman kıtlığı sebebiyle internet üzerinden (Wikipedia) alıntı olarak veriyorum. Resimler de OSPREY'in "THE TURKİSH - RUSSO WAR 1877 - 78" adlı kitabından alıntıdır.


93 HARBİ VE PLEVNE MÜDAFASI

93 Harbi ya da 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı Osmanlı padişahı II. Abdülhamit döneminde yapılan bir Osmanlı-Rus savaşıdır. Rumi takvime göre 1293 yılına denk geldiğinden Osmanlı tarihinde 93 Harbi olarak bilinir. Hem Tuna Cephesi´nde‚ hem de Kafkasya Cephesi´nde savaşılan 93 Harbi Osmanlı Devleti için büyük bir yenilgiyle sonuçlanmış; hem büyük bir toprak kaybına neden olmuş‚ hem de Rus ordusunun İstanbul´un eşiğine (Yeşilköy) kadar gelerek Osmanlı Devleti´nin varlığını tehdit etmesiyle sonuçlanmıştır.



Savaşa katılan Osmanlı ve Rus Askerleri...


Osmanlı Askerleri...














Rus Askerleri...















Romanya Askerleri De Rus Orduları İçerisinde Yer Alıyordu...






Savaşta Kullanılan Tüfekler...

(Osmanlı)






Rusların Kullandıkları "KRNK" Tüfekleri...






ŞİPKA GEÇİDİ SAVAŞI VE PLEVNE SAVUNMASI...

Şıpka Geçidi Savaşı 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı ve Rus birliklerinin çok büyük bir stratejik önemi olan Şıpka Geçidi´ni ele geçirmek üzere yaptıkları 4 değişik savaştan oluşan savaşlar dizisidir. Bu geçidin yavaş yavaş Rusların hakimiyetine bırakılması ve nihayetinde Ruslar tarafından ele geçirilmesi süreciyle birlikte Plevne de düşmüştür.

Şıpka Geçidi günümüzde Bulgaristan´ın sınırları içinde yer alan Balkan Dağları üzerindeki bir geçittir. Şıpka Geçidi Tuna nehri boylarındaki Rusçuk kentinden başlar ve Edirne´ye kadar uzanır. En yüksek noktasında 1.150 metrelik bir rakıma ulaşan Şıpka Geçidi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Balkanları aşarak İstanbul´a doğru saldırıya geçmiş Rus ordusu için büyük bir engel oluşturuyordu. Şıpka Geçidi ele geçirildiği takdirde Edirne´ye kadar Rus ordusunun önü açık olacaktı. O yüzden burada Osmanlılar ve Ruslar arasında 4 değişik savaş yaşandı.

Osmanlı kumandanı Süleyman Hüsnü Paşa 1877 yılının Haziran ayında birliklerini Karadeniz yoluyla Dedeağaç´a nakletti. Sayıları 4‚000-5‚000 arasındaki Osmanlı orduları Dedeağaç´tan kara yoluyla Şıpka Geçidi´ne ulaştılar. Bu arada Temmuz ayında Rus generali İosip Gourko´nun kumandası altındaki bir birlik Tuna nehrini geçerek Şıpka Geçidi´ne ulaştı.

I. Şıpka Geçidi Savaşı: (17-19 Temmuz 1877)‚ İosip Gourko Şıpka Geçidi´ni ele geçirdi.

II. Şıpka Geçidi Savaşı: - (21-26 Ağustos 1877)‚ Osmanlılar Şıpka Geçidi´ni geri almak için taarruza geçtiler ama geri püskürtüldüler.

IIII. Şıpka Geçidi Savaşı: - (13-17 Eylül 1877)‚ Osmanlıların ikinci bir taarruzu geri püskürtüldü.

IV. Şıpka Geçidi Savaşı: - (5-9 Ocak 1878)‚ Bu sefer İosip Gurko son bir taarruza geçerek Şıpka Geçidi´ni saran Osmanlı ordularını kesin bir yenilgiye uğrattı.


Ünlü Şıpka Geçidi...






PLEVNE SAVUNMASI...

Savaşın başlamasıyla 1877 yılının Temmuz ayında Grandük Nikolay Nikolayeviç kumandasındaki Rus ordusu Tuna nehrini geçerek Osmanlı topraklarında ilerlemeye başlamıştı. Gazi Osman Paşa kumandasındaki Osmanlı birlikleri savunma amacıyla Niğbolu kentine doğru yola çıktılar. Ancak Niğbolu´ya Osmanlı birliklerinden önce yetişen Rus birlikleri 16 Temmuz 1877´de Niğbolu´yu kolayca ele geçirdiler. Bunun üzerine Gazi Osman Paşa Plevne kentine yerleşerek Rus ordusuna karşı orada savunma yapmaya karar verdi.



Harita Üzerinde Plevne Savaşı...




(Kaynak: http://www.sincangaziosmanpasa.k12.tr/ga...harita.JPG )


Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa...





19 Temmuz´da Plevne´ye ulaşan General Schilder Schuldner kumandasındaki Rus birlikleri Plevne´yi bombalamaya başladı. Ertesi gün taarruza geçen Rus askerleri bazı Osmanlı siperlerini ele geçirdi ancak Gazi Osman Paşa´nın gönderdiği takviye kuvvetleri Rusları ele geçirdikleri siperlerden geri püskürtmeyi başardı. 2.800 Rus askeri ölürken‚ 2.000 Osmanlı askeri de hayatlarını kaybetti.

Bu taarruzdan sonra her iki taraf da kuvvetlerini takviye ettiler. Osmanlıların sayısı 20.000´e ulaştı. 30 Temmuz´da Ruslar tekrar taarruza geçtiler. General Şakovski komutasındaki atlı birlikler doğudan‚ General Mihail Skobelev komutasındaki piyade birlikler ise kuzeyden saldırıya geçti. Ancak Osmanlılar bütün bu saldırıları geri püskürtmeyi başardılar. Ruslar 7.300 asker‚ Osmanlılar ise sadece 2.000 asker kaybetmişti.



Rus Orduları Komutanı Grandük Nicholas Nicholaevich...





Bu başarıdan sonra Gazi Osman Paşa büyük bir taarruza geçerek kuşatma yapan Rus birliklerini yok etme imkanını kullanmadı. Sadece 31 Ağustos 1877 tarihinde 1.300 Rus askerinin hayatına malolan‚ Osmanlıların ise 1.000 asker kaybettiği küçük bir atlı taarruz yapmakla yetindi. Bu esnada Ruslar askerlerini takviye etmeye devam ettiler. Grandük Nikolay Nikolayeviç bizzat kumandaya geçtiği Rus ordusunun sayısı 100.000 askere ulaşmışmıştı. Gazi Osman Paşa´nın kaybedilen Lofça kalesinden katılan Osmanlı askerleriyle takviye ettiği savunma birliklerinin sayısı ancak 30.000´i zor buluyordu. Gazi Osman Paşa savunmanın geri kalan süresinde önemli bir asker takviyesi alamadı‚ Plevne´yi Rusların ezici bir sayı üstünlüğüne rağmen cesaretle savunmaya devam etti. 11 Eylül´de kuşatan birlikler kapsamlı bir taarruza geçtiler. Rus birlikleri Plevne´nin güneyindeki mevzileri ele geçirirken Romen askerler Grivitza mevzilerini ele geçirdiler. Ertesi gün Osmanlılar Rusların ele geçirdiği mevzileri tekrar geri almayı başardılar ama Romanyalılara karşı aynı başarıyı gösteremediler. Bu tarihe kadar Ruslar 20.000 asker kaybetmişti. Osmanlıların kayıpları ise 5.000 civarındaydı.



Osmanlılar Bu Savunmada Alman Yapımı Krupp Toplarından Çok Yararlandılar...






Plevne Kahramanca Müdafa Edildi...





Ruslar verdikleri bu yüksek kayıplardan sonra ön cepheden yaptıkları taarruzlara son verdiler. Plevne´nin bu kadar uzun süre dayanmasından sabırsızlık duyan Rus ordusunun Genel Komutanı Eduard İvanoviç Todleben bizzat birliklerin başına geçti. Daha önce Kırım Savaşı´nda kuşatma tarzı savaş konusunda büyük bir tecrübesi kazanmış olan Todleben 24 Ekim´de Plevne´yi çember altına almaya karar verdi. Yiyecek ve mühimmatların tükenmek üzere olduğunu gören Gazi Osman Paşa ordusuyla birlikte 9 Aralık´ta kuşatmayı yararak Plevne´den çıktı. Rusların 5:1 asker avantajına sahip olduğu bir çatışma sonucu Osmanlılar tekrar Plevne´ye geri çekilmek zorunda kaldılar. Bu çatışmada Ruslar 2.000 asker‚ Osmanlılar ise 5.000 asker kaybetmişti. Durumun çaresizliğini gören Gazi Osman Paşa ertesi gün (10 Aralık 1877) kılıcını teslim ederek 45.000´i aşkın askeriyle birlikte teslim oldu.


Osman Paşa‚ düşmanın üç saldırısını püskürtmüş‚ 3. huruç harekatında yaralanarak‚ Vit Irmağı kıyısında yarası sarılırken esir düşmüştü. Rus subayları‚ yarasına rağmen ayağa kalkan Paşa´yı "Bravo" sesleriyle selamlarken General Skobeleff‚ "Bu yüz‚ büyük bir kumandanın yüzüdür. O´nu gördüğüme çok sevindim. Gazi Osman Paşa muzaffer bir kumandandır. Teslim olmuş olmasına rağmen muzaffer sayılacaktır" demişti.


Rus Çarı II. Aleksandr ise aşağıdaki fotoğrafa da konu olan görüşmede‚ "Benim esirim değil‚ misafirimsin. Kılıcını sana verdim. Senin gibi cesur‚ gayretli‚ yüksek liyakatli bir kumandanla harp ettiğim için kendimi bahtiyar addederim" demişti.





(Kaynak: http://yenisafak.com.tr/arsiv/2002/temmuz/08/82.jpg )




Allah (cc) Plevne Savaşı ve diğer nice savaşlarda vatanları için canlarını ortaya koyan insanlarımıza rahmet eylesin‚ mekanları Cennet olsun inşallah.

[Köktürk]

Ellerinize sağlık.

En üstteki illüstrasyonlar Osprey serîsinden.

[İttihatçı]

93 Harbi Osmanlı tarihinde çok önemli bir yere sahiptir, zira bu savaşın Osmanlı İmparatorluğu'nun siyasi, toplumsal ve ekonomik yaşamına etkisi çok büyük olacaktır.
93 Harbinin toprak kayıpları çok önemli miktarlarda olmuştur. Mithat Paşa'nın valiliği esnasında çok emek verdiği, ülkenin en verimli ve en bayındır toprak parçası olan Tuna Vilayeti kaybedildi. Oysa Mithat Paşa daha evvel Tuna vilayetini kaybedersek ilerde Rumeli'yi de kaybetmemizin muhakkak olacağını ifade etmişti. Nitekim öngörüsü 34 sene sonra gerçek olacaktı.. Bunun yanısıra doğuda Kars, Ardahan, Artvin ve Batum sancakları kaybedildi. Bunların istirdadı ise 40 sene sonra olabilecek, Batum kısa süre sonra yeniden terk edilecekti..
Sırbistan, Karadağ, Romanya Osmanlı İmparatorluğu'ndan resmen bağımsız hale geldiler. Bulgaristan iki parçaya bölündü. Batılıların müdahalesiyle suni biçimde ayrılan Doğu Rumeli vilayeti Osmanlı egemenliğinde bırakılırken asıl Bulgaristan'da özerk bir prenslik kılındı. Bu da kuşkusuz adı konulmamış bir bağımsızlıktı. Ayrıca Kıbrıs geçici İngiliz idaresine konuldu. Bulgaristan 1908, Kıbrıs 1914'te resmen kaybedilecekti.. Balkanlarda Osmanlı İmparatorluğu'nun karşısında yer alan Yunanistan'a dört devlet daha eklenmiş oldu.
Savaşın neticesi Osmanlı İmparatorluğu'nun artık ayakta duramayacak kadar güçsüz kaldığını ortaya koymuştu. İngiltere ve Fransa bu nedenle artık Osmanlı toprak bütünlüğünü Rusya'ya karşı eskisi gibi koruma gayreti göstermeyecekti, hatta ganimeti paylaşmak için Ruslarla birlikte planlar yapacaktı. Osmanlı lehine hükümler getiren Paris Antlaşması bozulmuş, Kırım Savaşının sahte dostluğu bir anda yokoluvermişti. Osmanlı'nın Avrupa dışında kabul edilmesi devreye bu tarihten sonra Almanya'yı sokacak, Osmanlı hanedanı yavaş yavaş kaderini bu devletle birleştirecek ve son kertede her iki İmparatorluk da nefesini aynı savaşta verecekti..
Savaşın iç etkisi de muazzam olmuş ve meşrutiyeti ilan edeceği güvencesi alınarak tahta çıkarılan Abdülhamid meclisi süresiz tatil ederek Anayasayı askıya almış, ülkenin tamamında 1908'e kadar artarak süren bir muhafazakar istibdat dönemi başlamıştı..
Savaşın feci sonuçlarını aslında başlıbaşına kimsenin dokunmaya cesaret dahi edemediği Ayestefanos Utanç Anıtı belgelemiştir. Rusların İstanbul'un dibinde, Yeşilköy'e ibret-i Osmani için diktikleri bu anıtla İmparatorluğun adeta dibine darı ekildi. İttihatçılar tarafından 1914'de yıkılan bu anıt saltanat binasının gerçekten çatırdadığını tüm dünyaya göstermişti..
Türklüğün kaybettiği savaşta bile kahramanlık gösterebildiğini kanıtlayan başta Gazi Ahmet Muhtar Paşa ve Gazi Osman Paşa olmak üzere harbe katılan tüm askerlerimize Tanrı'dan gani gani rahmet dilerim, mekanları Cennet olsun... Saygıyla..

[kutup yıldızı]

Ottoman Abi eline sağlık. Plevne savunması özellikle harp sanatının en önemli unsurlarından olan istihkam konusunda devrimlerin yaşandığı bir muharebe olmuştur.

Osman Paşa'nın tarihte boy siperini modern manada ilk kullanan komutan olması, Plevne gibi dümdüz bir alana kurulu kasabayı etrafa kurdurduğu tabyalarla güçlü bir kaleye çevirmesi batı dünyasının bile ağzını açık bırakmıştır. Özellikle Amerikan İç Savaşı'nı çok iyi takip etmiş olduğu belli olan Osman Paşa'nın tabyaların yerleşimini ve ateş açılarını ayarlayış usülü o kadar incelikli olmuştur ki, taarruza kalkan Rus birliklerinin muntazam şekilde yerleştirilmiş tabyaların çapraz ateşi altında biçilmesi kaçınılmaz olmuştu. Gerçi Rus General Skobelef'in de hakkını yememek lazımdır. O da bu kötü durumda iyi bir taktik değerlendirme yaparak bu savunmayı elinden geldiğince yıpratmıştır.

Osmanlı piyadesinin elindeki piyade tüfekleri olan kuyruktan dolma Peabody Martini ve Winchester tüfeklerinin üstün ateş gücünün de etkisi bambaşka bir konudur. O dönemin en moder silahlarını elinde bulunduran Osman Paşa ve askerleri bu durumdan maksimum fayda sağlamışlardır.

Osman Paşa'nın inatçı direnişidir ki, İngiliz kamuoyunu ve politikacıları Osmanlı'ya yardım etmeye ikna olmuş ve Ruslar'ın İstanbul'u talan etmesi önlenmiştir.

İttihatçı demiş kiSavaşın feci sonuçlarını aslında başlıbaşına kimsenin dokunmaya cesaret dahi edemediği Ayestefanos Utanç Anıtı belgelemiştir. Rusların İstanbul'un dibinde, Yeşilköy'e ibret-i Osmani için diktikleri bu anıtla İmparatorluğun adeta dibine darı ekildi. İttihatçılar tarafından 1914'de yıkılan bu anıt saltanat binasının gerçekten çatırdadığını tüm dünyaya göstermişti..

2 sene önce Yeşilköy'e ilk taşındığımda bu anıtın dikildiği yeri baya merak etmiş araştırmıştım. Sonradan gördüm ki anıt Yeşilköy'e değil Florya'ya dikilmiş. Florya sırtlarında Şenlikköy'e dikilen anıt sizin de dediğiniz gibi İttihatçı yönetim tarafından havaya uçurulmuş ve filme de alınmıştır. Tarihteki ilk Türk filmi Ayastefanos Anıtı'nın havaya uçurulmasıdır.

Saygılar

[Cakabey]

Muharebeler kazanılıp kaybedilir, bunların sonucunda savaş kazanılır yada kaybedilir. Kaybedilen bir savaşla övünülebilir belki ancak kaybedilen muharebelerle bile övünebilen bir millet olduğumuz için ulu atalarıma selam ederim.

Plevne, kara savaşında kıta avrupasına gelecek otuz yılda müdafa üzerine kurulan stratejilerde ışık tutacak bir savaş olmuştur. Bunun yanında, Osmanlı devletinin dönemde sahip olduğu lojistik güç ile anadolu topraklarının 100-150km dışarısında savaşabilmesinin zaten imkanı yoktur.

[nina]

Ottoman Kardeşim,elinize sağlık.Güzel bir dosya olmuş.Miili hafızamız içinde yer eden,kuşaktan kuşağa aktarılan en önemli tarihi olaylardan biridir 93 Harbi...

Bu savaşın hem batı hem de doğu cephesinin savunulması sırasında ayrı ayrı kahramanlık destanları yaşanmıştır.Gazi Osman Paşa Plevne savunmasında Rusları oyalayarak,ordumuza zaman kazandırmış;ancak Plevne düştükten sonra, Rus ilerleyişi tekrar başlamıştır. Sırbistan da Plevne düştükten sonra Osmanlılara karşı savaşa girmiştir.

Doğu cephesinde ise,Erzurum`daki Aziziye Tabyası`nın savunulmasında kahramanca çarpışarak adını tarihe yazdıran Türk kadını Nene Hatun'u nasıl unutabiliriz?

Doğu Cephesi'nde Ahmet Muhtar Paşa'nın hiçbir ümidi kalmamasına rağmen, Erzurum sonuna kadar dayanmış, ancak ateşkesten sonra boşaltılarak Ruslara teslim edilmiştir.

Savaş sırasında,Avrupalı devletlerin de tavırları ilgi çekicidir: II. Abdülhamid, Hobart Paşa vasıtasıyla Avrupa kamuoyunu Osmanlı tarafına çekebilmek için mektuplar yayımlatmış, yabancı gazetecileri bizzat kabul ederek Rus zulmü hakkında bilgi vermiş ve onlara çeşitli nişanlar vererek etkilemeye çalışmıştır. Ancak Avrupa devletleri ve kamuoyu, Osmanlı İmparatorluğu lehine önemli bir faaliyete girişmemiştir.Tabii akan, Türk kanıdır.

[nina]

Savaşın milli hafızamızda bıraktığı en önemli izlerden biri de,anayurda büyük bir göç dalgasının olmasıdır.Yerini yurdunu kaybedenler Anadolu'ya sığınmış;Balkanlar ile Kafkasya'dan muhacir olarak gelenlerin torunları olan bizlere kadar bu acı hadise hep canlı tutulmuştur.

Tarihçi Erhan Afyoncu'nun Popüler Tarih Dergisi'nin Aralık 2000 sayısında
bu konu hakkında yazdıklarını aktarmak istiyorum:


93 Harbinin en önemli sonuçlarından birisi, Bulgaristan`daki Türk ahalinin, gerek katledilmek ve gerekse göçe zorlanmak suretiyle, yaklaşık 500 yıldır yaşadıkları topraklardan Anadolu`ya sığınmak zorunda kalmalarıdır.

Savaşın sonunda, Edirne ve Tuna vilâyetlerinin iki bölgesi (Şumnu, Varna ve Silistre havalisi ile Rodoplar ve civarı) dışında kalan yerlerdeki Türk unsur, hemen hemen tamamen yok olmuştur. Beş yüz bin kişi savaşta katledilmiş veya açlık ve hastalık sonucu ölmüştür. Bir milyonu aşkın insan ise göç ederek, daha güvenli buldukları Şumnu, Batı Trakya, Makendonya, İstanbul ve Rodoplar bölgesine sığınmıştır.
Osmanlı hükümeti, Bulgaristan Emareti ve Şarkı Rumeli Vilayetinde Türk nüfusunun azalmaması için çalıştı ise de, mahallî idarelerin baskısı sonucu, kalan ahali de yurtlarını terk etmişlerdir.

Osmanlı İmparatorluğu, muhacirlerin bir kısmını Balkanlar`daki jeostratejik bölgelerle İmparatorluğun diğer taraflarındaki boş arazilere yerleştirmeye çalışmıştır. Ancak Diyarbakır, Van, Musul, Halep, Bağdat ve Basra`daki boş arazilerin İstanbul ve Rumeli`ye uzak olması, iklimin göçmenler için elverişli olmaması, yeterli ulaşım ağının bulunmaması ve Müslüman olmayan ahalinin tepkileri gibi nedenlerden, muhacirler büyük kitleler hâlinde yerleştirilememiştir.

Göçmenler, Edirne, Aydın, Ankara, Kastamonu ve Hüdavendigâr (Bursa ve civarı) vilâyetlerine gönderilmişler, bu durum da başta Bursa, İzmit ve Aydın olmak üzere Batı Anadolu bölgesinde izdihama neden olmuştur.

[İttihatçı]

nina demiş ki..Osmanlı hükümeti, Bulgaristan Emareti ve Şarkı Rumeli Vilayetinde Türk nüfusunun azalmaması için çalıştı ise de, mahallî idarelerin baskısı sonucu, kalan ahali de yurtlarını terk etmişlerdir.

Çok önemli bir neticeye vurgu yapmışsınız, kendi adıma teşekkür ediyorum.
Falih Rıfkı Atay Çankaya adlı eserinde diyor ki: "Biz yüzyıllar boyu "vatan" edinmeye, vatanı korumaya çalıştık. Millet olmak için birşey yapmadık. İşte şimdi devletin çekildiği her yerden Türklük derhal siliniyor.."
Belki de eksikliğimiz millet olamamaktı! Vatan ancak üzerinde kanını son damlasına kadar akıtacak bir millet var ise vatandır, yoksa sıradan bir toprak parçasıdır.. Osmanlı hükümetinin çekildiği yerde Türklüğün sadece adı kalabilmiş, millet hükümetini takip etmiştir. Çünkü aslında kimse ona millet olduğunu söylememiştir. Ona sadece Müslüman denmiştir, o da müslümanlığını yaşayabileceği yere sığınmaktan başka çare bulamamıştır!
Saygıyla...

[ba'tuhan]

her şeyden önce levne muhasarası ve dahi 93 harbi daha toy olan padişahın değil aceleci davranan ve padişahı savaşa sürükleyen genç osmanlılar cemiyetinin işidir. başka bir deyişle jön türkler savaş mevzuunda başarıya gitmede siyasetin mühimliğini kavrayamamışlar nitekim sultanı istemeye istemeye savaşa sokmuşlardır. olayın ayrıntıları abdülhamit'in siyasi hatıratında geçmektedir. eğer bu savaşta gazi osman paşa ve nene hatun gibi kahramanların sayesinde moskof mezaliminin balkanlarda ve anadolunun doğusunda gerilemesi temin olunmasaydı savaşın sonu çok daha feci olabilirdi.

balkan harbinde bir ihanetin ne boyutta olduğu da görülmüştür. balkanlı askerlerin çoğu rus saflarında "özgürlük" naraları ile savaşmış ve hatta anadolu içlerine girmeye hatta hatta kendi öz yurtlarını taln ve tarumat etmeye yeltenmişlerdir. aynı şey doğudaki bir takım ermeni militanlar içinde geçerlidir.

[İttihatçı]

ba'tuhan demiş kiher şeyden önce levne muhasarası ve dahi 93 harbi daha toy olan padişahın değil aceleci davranan ve padişahı savaşa sürükleyen genç osmanlılar cemiyetinin işidir. başka bir deyişle jön türkler savaş mevzuunda başarıya gitmede siyasetin mühimliğini kavrayamamışlar nitekim sultanı istemeye istemeye savaşa sokmuşlardır. olayın ayrıntıları abdülhamit'in siyasi hatıratında geçmektedir. eğer bu savaşta gazi osman paşa ve nene hatun gibi kahramanların sayesinde moskof mezaliminin balkanlarda ve anadolunun doğusunda gerilemesi temin olunmasaydı savaşın sonu çok daha feci olabilirdi.

Savaşın sonuçları zaten çok feciydi, Ruslar Yeşilköy'e kadar gelip sarayın avlusuna kadar seslerini duyurdular daha ne olsun? Bunun bir adım ötesi padişahın esir alınıp Osmanlı İmparatorluğu'na resmen son verilmesidir ki bunu engelleyen de İngiltere olmuştur.
Abdülhamid'i mitleştiren anlayışın dayattığı tarih anlayışı savaşın tüm sorumluluğunu Yeni (Genç) Osmanlılara (Jön Türkler değil) yüklemekteyse de Plevne ardından düşmanın İstanbul kağılarına bir çırpıda nasıl dayanıverdiğini hemen es geçerler, çünkü bu konuda Padişahın ne yaptığını ya da neler yapmadığını kendilerine hiç sormazlar. Abdülhamid'in elbette öznel değerlendirmelerini içeren hatıratına dayanarak bu harbi açıklmaya çalışmak ne kadar doğrudur, ne kadar bilimseldir o da apayrı bir konu..
Saygıyla..